O xenocidio taíno foi cometido contra o pobo indíxena taíno polos españois durante a colonización do Caribe durante o século XVI. A poboación taína antes da chegada do Imperio Español á illa de Quisqueya ou Ayití en 1492, que Cristovo Colón denominou A Española (actual Haití e a República Dominicana), estímase entre 10.000 e 1.000.000. Tras a deposición do último xefe taíno en 1504, os españois comezaron a someter a poboación local á escravitude, masacres e outras formas de violencia. Contra o ano 1514, a poboación taína reducírase a unhas 32.000 persoas, en 1565 a 200, e para 1802 os taínos foron declarados oficialmente extintos polas autoridades coloniais españolas. Porén, a poboación mestiza e outros descendentes de taínos seguen a vivir nas illas, e a súa desaparición dos rexistros pode ser máis o resultado das prácticas de clasificación colonial que a evidencia dunha verdadeira extinción.
Historia O pobo taíno era descendente do arauacos que chegaron ao Caribe aproximadamente 4000 anos antes da conquista, e vivían nas Bahamas, nas Antillas Maiores e nas Antillas Menores. En 1492, Cristovo Colón buscaba unha ruta marítima directa que conectase Europa con Asia Oriental, coa esperanza de abrir redes comerciais oceánicas rendibles. Cando desembarcou na illa de San Salvador, nun principio, pensou que chegara ás illas das Indias Orientais. Cando se decatou de que dera cun continente ata daquela descoñecido, comezou a considerar outras posibles fontes de beneficio, centrándose principalmente no ouro e nos escravos. Ao chegar á illa de Quisqueya (actual A Española), produciuse un enfrontamento entre a tripulación da Santa María e os taínos despois de que a tripulación abusase sexualmente de mulleres taínas.
Aínda que as enfermidades tiveron un papel significativo na diminución da poboación taína, a violencia e a fame tamén foron factores importantes. O sistema de tributos impúxose para obter ouro e outros bens, mais tivo efectos devastadores para a poboación taína. A presenza dos españois arrasou os cultivos e o gando, empeorando aínda máis as condicións tanto para os taínos coma para os españois. Os españois comezaron a quedar sen provisións. Para satisfacer a necesidade de alimentos, negociaban cos caciques a subministración de comida mediante un sistema de tributos. Outros optaban por roubarlles alimentos aos nativos, agravando así a fame. Porén, a medida que as condicións empeoraron, os caciques negáronse a pagar tributo como forma de protesta. Os españois capturaban deliberadamente os caciques para obter maior control e poder sobre os taínos. Ao aumentaren as tensións entre os taínos e os españois, aqueles comezaron a rebelarse con maior frecuencia contra os españois, o que contribuíu a aumentar a cifra de mortes entre a poboación taína.
A Española
Cando Colón soubo que Caonabo, o cacique de Maguana, planeaba un ataque, enviou catrocentos homes ao interior para atacar e infundir medo nos nativos, o que aumentou aínda máis as tensións.
Nunha ocasión, a comezos de 1495, un subxefe matou dez persoas e incendiou chozas onde había españois enfermos. En resposta, Cristovo Colón dirixiu unha expedición que deu lugar á captura de máis de 1.500 taínos (destinados a seren enviados a España para a súa venda) e a un número descoñecido de mortes, o que supuxo a primeira forma aberta de escravitude na Española. Dado que só cabían 150 nos barcos, segundo Michele Cuneo, por orde de Colón, "quen os quixese podía levar tantos como quixese", o que deu lugar a que máis de 600 lles fosen asignados a españois. Os 400 restantes ían ser liberados, e arredor da metade dos que ían a bordo do barco morreron. dereita|miniatura|200px|Alonso de Ojeda asasinando indios coa esperanza de atopar ouro, de Theodor de Bry.
A finais de febreiro de 1495, Caonabo encabezou unha expedición contra as fortalezas de Magdalena e Santo Tomás, que permanecerían baixo asedio durante un mes. Pouco tempo despois, Caonabo sería capturado por Alonso de Ojeda. A captura de Caonabo enfureceu moitos taínos, o que deu lugar a unha alianza entre caciques. O 24 de marzo de 1495, centos de soldados e arredor de 20 cans reuníronse, mataron moitos taínos e capturaron o irmán de Caonabo, o que deu lugar a que a Vega Real quedase baixo control español. Caonabo e o seu irmán ían ser enviados a España como prisioneiros, mais morreron durante a travesía ou cando un furacán azoutou o porto de La Isabela. Anacaona, viúva de Caonabo e irmá de Bohechío, regresaría a Jaragua para gobernar co seu irmán —o cacique daquela altura— e alí chegaría a ser tamén cacique. Segundo Fernando Colón, o ataque «mellorou a posición dos cristiáns... El [Cristovo Colón] someteu os indios a tal grao de obediencia e tranquilidade que todos prometeron pagar tributo». Cristovo Colón ordenou ás persoas de 14 anos ou máis que vivían preto das minas de ouro que entregasen ouro, e ao resto, vinte e cinco libras de algodón. Aqueles que pagaban tributo estaban obrigados a levar un distintivo ao pescozo, e quen fose sorprendido sen el quedaba suxeito a castigo.
Nunha visita a Jaragua, Bartolomeu Colón reclamou tributo a Bohechío e Anacaona. Bohechío mentiu, afirmando que non podían pagar tributo porque a súa xente non sabía onde se podía atopar o ouro nin o que era, e que Jaragua non tiña ouro. Dado que os españois tiñan dificultades para alimentar á súa xente, o valor dos alimentos era moi elevado. Acordaron subministrar produtos como algodón, iuca e peixe seco.
Masacre de Jaragua A escravización en toda a illa da Española provocou numerosas rebelións e a fuxida de moitos taínos cara a Jaragua dende 1496. Samuel M. Wilson, arqueólogo e antropólogo histórico, suxire que o masacre de Jaragua non se levou a cabo para reprimir unha rebelión, senón para "subxugar unha comunidade algo separatista".
En 1503, cando Anacaona, que gobernaba Jaragua tras a morte do seu irmán en 1502, recibiu a nova de que Nicolás de Ovando estaba por chegar a Jaragua, reuniu os líderes e caciques taínos da zona, así como xente das poboacións veciñas, en Jaragua. Ovando levou canda si 300 soldados e 70 xinetes. Dise que moitos viñeron e celebraron con banquetes, baile e xogos. Bartolomé de las Casas escribiu sobre o masacre de Jaragua en Historia de las Indias. Segundo Las Casas, un domingo Ovando ordenou a todos os caciques que se reunisen na casa de Anacaona, xa que ela desexaba falar con eles. Cando chegaron, el e os seus homes desenvaiñaron as espadas contra Anacaona e uns oitenta caciques; atáronos a todos e sacaron a Anacaona da súa casa. Os españois bloquearon entón todas as saídas e incendiaron a súa casa. Os habitantes locais e as persoas que acudiran a Jaragua para a recepción foron asasinados, eviscerados, empalados e desmembrados. Os xinetes galoparon pola vila atacando os taínos con picas. Os españois que residían en Jaragua tamén foron atacados; arredor de 50 morreron durante esta matanza. Segundo relatou Las Casas, os españois cortaron as pernas aos rapaces mentres corrían, e que mesmo cando uns españois tentaban salvar un neno poñéndoo sobre os seus cabalos, viña outro e "perforaba o neno cunha lanza".Las Casas, Bartolomé. "History of the Indies". "Trans. Andrée M. Collard. Nova York, Evanston e Londres: Harper & Row, 1971. Libro 2, capítulo 9, páxina 99 Cando os nenos caían dos cabalos, os españois retíñanos no chan e cortábanlles as pernas.
O final da vida de Anacaona é obxecto de controversia. Algunhas fontes suxiren que foi enforcada polos españois, no canto de ser queimada xunto cos outros líderes, como mostra de respecto. Algunhas fontes afirman que foi levada a Santo Domingo para ser xulgada e que alí foi enforcada tres meses despois. Poucas fontes, principalmente francesas, din que foi torturada en Santo Domingo antes de ser enforcada.
miniatura|200px|O masacre da raíña Anacaona e dos seus súbditos. Ilustración de Joos van Winghe e gravado de Theodor de Bry para a primeira edición en latín de Brevísima relación de la destrucción de las Indias, de Bartolomé de las Casas.
Durante varios meses despois do masacre, Nicolás de Ovando continuou unha campaña de persecución contra os taínos ata que o seu número se reduciu moito, segundo o historiador Samuel M. Wilson no seu libro Hispaniola. Caribbean Chiefdoms in the Age of Columbus. Os taínos sufriron malos tratos físicos nas minas de ouro e nos campos de cana de azucre, así como persecución relixiosa durante a Inquisición española, ademais da exposición a enfermidades que chegaron cos colonizadores. Outros foron capturados e levados a España para seren vendidos como escravos, o que provocou numerosas mortes debido ás pésimas condicións humanas durante a travesía.
En trinta anos, entre o 80 % e o 90 % da poboación taína morreu. Debido ao aumento da poboación (española) na illa, xurdiu unha maior demanda de alimentos. Os métodos de cultivo dos taínos foron substituídos polos españois. Coa esperanza de prexudicar os españois, algúns taínos negáronse a plantar ou recoller as súas colleitas. O abastecemento de alimentos reduciuse tanto nos anos 1495 e 1496 que arredor de 50.000 persoas morreron de fame. Some historians have determined that the massive decline was due more to infectious disease outbreaks than any warfare or direct attacks. En 1507, o seu número reducírase a 60.000. Os estudosos cren que as enfermidades epidémicas (varíola, gripe, xarampón e tifo) foron unha causa abafadora do declive da poboación indíxena, e tamén atribuíu un "gran número de mortes de taínos... aos sistemas de servidume continuados" que existían.
Discurso académico miniatura|200px|Queima de indíxenas a mans dos españois, da Brevíssima relación de la destrucción de las Indias. Académicos como o historiador Andrés Reséndez, da Universidade de California en Davis, sosteñen que as doenzas por si soas non explican a destrución das poboacións indíxenas da Española. Aínda que as poboacións de Europa se recuperaron tras o devastador descenso demográfico asociado á Peste Negra, non houbo tal recuperación para as poboacións indíxenas do Caribe. Conclúe que, malia que os españois eran conscientes da existencia de enfermidades mortais como a varíola, non se fai mención delas no Novo Mundo ata 1519, o que quizais indique que non se propagaron tan rapidamente como se cría nun principio e que, a diferenza dos europeos, as poboacións indíxenas foron sometidas á escravitude, á explotación e ao traballo forzado nas minas de ouro e prata a unha escala enorme. Reséndez afirma que "a escravitude xurdiu como unha das principais causas de morte" dos pobos indíxenas do Caribe. O antropólogo Jason Hickel estima que o traballo forzado nestas minas acababa coa vida dun terzo da poboación indíxena local cada seis meses.
Posteriormente, nos Estados Unidos, a Universidade Yale clasificou as atrocidades que o Imperio Español cometeu contra os taínos como un xenocidio e tamén incluíu o xenocidio taíno no seu Programa de Estudos sobre o Xenocidio.
Raphael Lemkin considera que os abusos de España contra a poboación nativa das Américas constituían un xenocidio cultural e mesmo un xenocidio en toda regra, incluíndo os abusos do sistema de encomenda. O historiador da Universidade de Hawai David Stannard describe a encomenda como un sistema xenocida que "levou a millóns de indíxenas de América Central e do Sur a unha morte prematura e agonizante". Os estudosos Bridget Conley e Alex de Waal salientan a utilización polos conquistadores da fame como arma, e como un factor que contribuíu ao xenocidio, e o historiador Harald E. Braun destaca o masacre de Jaragua en 1503 como un caso de masacre xenocida.
Notas
Véxase tamén
Outros artigos Masacre de Jaragua Bibliografía
Categoría:Pobo taíno