Quersoneso, abreviado en grego medieval como Cherson (grego medieval Χερσών), foi unha colonia grega antiga fundada hai aproximadamente 2.500 anos na parte suroeste da península de Crimea. Colonos procedentes de Heraclea Póntica, en Bitinia, estableceron a colonia no século VI a.C.
A antiga cidade situábase na beira do mar Negro, nas aforas da actual Sebastopol, na península de Crimea, onde se coñece como Khersones. O xacemento forma parte da Reserva Nacional de Chersonesus Táurica. O nome Chersonesos significa "península" en grego e describe axeitadamente o lugar onde se estableceu a colonia. Non debe confundirse coa Chersonesus Táurica, nome que se aplicaba a miúdo a toda a zona sur de Crimea.
Durante gran parte do período clásico, Chersonesus funcionou como unha democracia gobernada por un grupo de arcontes elixidos e un consello chamado Damiorgi. Co paso do tempo, o goberno volveuse máis oligárquico, concentrándose o poder nas mans dos arcontes. Unha fórmula de xuramento prestado por todos os cidadáns desde o século III a.C. en diante sobreviviu ata os nosos días.Vladimir F. Stolba, The Oath of Chersonesos and the Chersonesean Economy in the Early Hellenistic Period, in: Z.G. Archibald, J.K. Davies & V. Gabrielsen (eds.), Making, Moving and Managing. The New World of Ancient Economies, 323-31 BC. Oxford: Oxbow 2005, 298-321. Conservouse ata a actualidade unha fórmula de xuramento que prestaban todos os cidadáns a partir do século III a.C. En 2013, a UNESCO incluíu Quersoneso na lista do Patrimonio da Humanidade.
Historia
Colonia grega upright=1.2|mini|Moeda grega de Quersoneso, en Crimea, que representa a Diotimo coa diadema real cara á dereita, no exergo, ΧΕΡ ΔΙΟΤΙΜΟΥ (Quersoneso, Diotimo). Século II a.C.
No século V a.C., dorios procedentes de Heraclea Póntica, na costa do mar Negro en Asia Menor, fundaron o porto de Quersoneso no suroeste de Crimea (nas aforas da actual Sebastopol). Tratábase dun lugar con bos portos de augas profundas, situado nos límites do territorio dos taurios, o pobo indíxena da zona. Durante gran parte do período clásico, Quersoneso foi unha democracia gobernada por un grupo de arcontes elixidos e un consello denominado Demiurgi. Co paso do tempo, o goberno volveuse máis oligárquico, concentrándose o poder nas mans dos arcontes. Ata mediados do século IV a.C., Quersoneso permaneceu como unha cidade pequena. Posteriormente expandiuse cara a terras do noroeste de Crimea, incorporando a colonia de Kerkinitida e construíndo numerosas fortificacións.
Tras defenderse do Reino do Bósforo e dos pobos nativos, escitas e taurios, e mesmo de estender o seu poder pola costa occidental da península, viuse obrigada a solicitar a axuda de Mítridates VI e do seu xeneral Diofanto cara ao ano 110 a.C., quedando sometida ao Reino do Bósforo. Estivo baixo a influencia de Roma e acolleu unha garnición desde mediados do século I a.C. ata a década de 370 d.C., momento no que foi conquistada polos hunos.
Época bizantina
A cidade pasou a mans do Imperio bizantino durante a Alta Idade Media e resistiu un asedio dos Göktürks no ano 581. O dominio bizantino foi limitado: había unha pequena garnición imperial, máis orientada á protección da cidade ca ao seu control, e a localidade gozaba dun certo grao de autogoberno. Resultaba útil para Bizancio por dous motivos: servía de posto de observación para vixiar as tribos bárbaras e, debido ao seu illamento, era un lugar de exilio habitual para quen desagradaba aos gobernos romanos e, posteriormente, aos bizantinos. Entre os seus «residentes» máis célebres figuraban os papas Clemente I e Martiño I, así como o emperador bizantino deposto Xustiniano II.
Segundo Teófanes o Confesor e outros autores, Quersoneso foi a residencia dun gobernador kházaro (chamado tudun) a finais do século VII. Entre aproximadamente os anos 705 e 840, os asuntos da cidade xestionábanse por funcionarios electos denominados babaghuq, termo que significa "pai da cidade".
No ano 833, o emperador Teófilo enviou o nobre Petronas Kamateros, quen supervisara recentemente a construción da fortaleza kházara de Sarkel, para asumir o control directo da cidade e da súa contorna, establecendo así o tema de Klimata/Querson. A cidade permaneceu en mans bizantinas ata a década de 980, momento no que, segundo se informa, caeu baixo o dominio de Vladimir o Grande, do Rus de Kíiv. Vladimir aceptou evacuar a fortaleza só coa condición de que lle concedesen en matrimonio a Ana Porfiroxéneta, irmá do emperador Basilio II. Esta esixencia provocou un escándalo en Constantinopla. Como requisito previo para o acordo matrimonial, Vladimir bautizouse alí no ano 988, abrindo así o camiño para a Cristianización do Rus de Kíiv. Posteriormente, Korsun evacuouse. thumb|right|Viktor Vasnetsov: Bautismo do Príncipe Vladimir en Korsun.
Dado que esta campaña non aparece rexistrada nas fontes gregas, os historiadores suxeriron que o relato se refire en realidade aos acontecementos da Guerra rus-bizantina (1043) e a un Vladimir diferente. De feito, a maior parte dos obxectos de valor saqueados polos eslavos en Korsun acabaron en Novgorod (quizais a través de Joachim de Korsun, o primeiro bispo de Novgorod, xa que o seu apelido indica vínculos con Korsun), onde se conservaron na Catedral da Santa Sabedoría ata o século XX. Unha das pezas máis interesantes deste "Tesouro de Korsun" é a Porta de Korsun de cobre, supostamente capturada polos novgorodianos en Korsun e que hoxe forma parte da Catedral de Santa Sofía.
Tras a Cuarta Cruzada (1202–1204), Quersoneso pasou a depender do Imperio de Trebisonda (de orixe bizantina) como o Principado de Teodoro. Despois do Sitio de Trebisonda (1461), o Principado de Teodoro acadou a independencia. A cidade caeu baixo control xenovés a principios do século XIII, o que impediu aos gregos comerciar alí. En 1299, a cidade foi saqueada polos exércitos mongois da Horda de Ouro de Nogai Khan. As fontes bizantinas mencionan Quersoneso por última vez en 1396 e, baseándose nas evidencias arqueolóxicas, estímase que o asentamento abandonouse nas décadas seguintes.
Historia eclesiástica Quersoneso foi durante séculos unha sé episcopal romana, anterior ao Cisma de Oriente, e posteriormente grega/ortodoxa, foi elevada cedo ao rango de arcebispado, xa que aparece mencionada como tal nas Notitiae Episcopatuum. A sé desapareceu tras a conquista turca (Imperio Otomán) en 1475 e a destrución da cidade.
thumb|A Catedral de San Vladimir en Quersoneso construíuse no século XIX seguindo o estilo neobizantino.
A finais do século XIX, construíuse sobre unha pequena elevación que dominaba o xacemento a grande catedral ortodoxa rusa de San Vladimir (rematada en 1892), deseñada en estilo bizantino, tiña como fin conmemorar o lugar onde se bautizou Vladimir.
En 1333 estableceuse a Arquidiocese católica de Quersoneso en Zechia, mais parece que só tivo un bispo, un dominico chamado Ricardo o Inglés. Hoxe en día figura na Igrexa católica como un arcebispado titular, e denomínase especificamente Quersoneso en Zechia para evitar confusións con outras sedes chamadas Quersoneso.
Restos Xacemento arqueolóxico thumb|A basílica de 1935 thumb|A campá de Quersoneso thumb|A basílica de 1935
As ruínas antigas de Quersoneso atópanas hoxe nun dos suburbios de Sebastopol. Excavounas o goberno ruso a partir de 1827. Hoxe en día son unha popular atracción turística, protexida como parque arqueolóxico.
As construcións mesturan influencias das culturas grega, romana e bizantina. A muralla defensiva tiña unha lonxitude aproximada de 3,5 km, entre 3,5 e 4 metros de anchura e entre 8 e 10 metros de altura, con torres de entre 10 e 12 metros de altura. As murallas rodeaban unha superficie duns 30 hectáreas. Entre os edificios figuran un anfiteatro romano e un templo grego. O feito de que o lugar non estivese habitado desde o século XIV convérteo nun importante testemuño da vida bizantina.
O territorio circundante baixo control da cidade, a chora, abrangue varios quilómetros cadrados de terras de cultivo antigas, hoxe estériles, con restos de lagares e torres defensivas. Segundo os arqueólogos, os indicios suxiren que os habitantes locais recibían unha remuneración polo traballo agrícola en lugar de seren escravizados.
As lápidas escavadas suxiren prácticas funerarias diferentes das gregas. Cada pedra marca a tumba dun individuo, en lugar da de toda a familia, e as decoracións inclúen só obxectos como faixas e armas, en vez de estatuas funerarias. Máis da metade das tumbas atopadas polos arqueólogos conteñen restos óseos de nenos. Os restos calcinados suxiren que a cidade foi saqueada e destruída.
En 2007, Quersoneso compartiu o quinto posto na enquisa das Sete Marabillas de Ucraína.
O 13 de febreiro de 2009, o ministro de Defensa de Ucraína, Yuriy Yekhanurov, instou a Frota do Mar Negro de Rusia a trasladar o seu depósito de vehículos desde o xacemento a outro lugar. A localización do parque de vehículos da Flota do Mar Negro rusa foi un dos obstáculos para a inclusión da reserva na lista do Patrimonio da Humanidade da UNESCO en Europa.
En 2017, arqueólogos descubriron nas aforas de Sebastopol fragmentos dun antigo altar grego con figuras de deuses.
En 2022, investigadores analizaron restos esqueléticos humanos procedentes dunha necrópole na zona norte de Quersoneso, datados no período inicial da colonia (entre os séculos V e IV a.C.). A maioría dos individuos falecidos depositáranse en posición fetal, coas pernas dobradas e recollidas cara ao peito, mentres que un número menor enterrouse en posición estendida, de costas e cos brazos e as pernas rectos. Os investigadores constataron que a maioría dos individuos eran xeneticamente similares entre si, independentemente da posición de enterramento. Este resultado cuestiona a opinión moi estendida de que a posición de enterramento na rexión setentrional do mar Negro viña determinada pola ascendencia do defunto: os enterramentos en posición flexionada corresponderían aos tauros locais, mentres que os enterramentos en posición estendida pertencerían aos colonos gregos.
A basílica de 1935 A basílica de 1935 é a máis famosa das basílicas escavadas en Quersoneso. Descoñécese o nome orixinal, polo que "1935" fai referencia ao ano en que descubríuse. A basílica construíuse probablemente no século VI sobre o lugar dun templo anterior, que os historiadores supoñen que era unha sinagoga, o cal á súa vez substituíra un pequeno templo que databa dos inicios do cristianismo. A basílica de 1935 emprégase a miúdo como imaxe representativa de Quersoneso. A súa imaxe figura nun billete ucraíno.
Contido do museo Ademais dos xacementos arqueolóxicos, o museo alberga arredor de 200.000 pezas de menor tamaño que abranguen desde o século V d.C. ata o século XV, máis de 5.000 delas están actualmente expostas. Entre eles figuran:
textos antigos, incluído o Xuramento dos cidadáns de Quersoneso (século III a.C.),Syll.³ 360 - English translation decretos na honra de Diofanto (século II a.C.)IOSPE³ 3.8 - Greek text and English translation unha colección de moedas un mosaico de seixos brancos e negros e pedras de cores cerámica antiga fragmentos arquitectónicos, incluídos ábacos antigos e medievais, relevos e restos de pinturas murais antigas
Estudos actuais O Instituto de Arqueoloxía Clásica da Universidade de Texas en Austin e o Parque Arqueolóxico local veñen investigando o xacemento desde 1992. O goberno ucraíno incluíu o sitio na súa lista provisional de Patrimonio da Humanidade. Non obstante, o lugar corre o risco de sufrir unha maior presión urbanística e erosión costeira.