200px|thumb|left|Fresco 200px|thumb|left|Rochedo de Sigiriya
Sigiriya ou Sinhagiri (a «Rocha do León») é unha antiga fortaleza rochosa situada no norte do distrito de Matale, preto da localidade de Dambulla, na Provincia Central de Sri Lanka. Trátase dun lugar de grande importancia histórica e arqueolóxica, dominado por unha enorme columna de granito duns 180 metros de altura.
Segundo a antiga crónica cingalesa Cūḷavaṃsa, esta zona era orixinalmente un gran bosque que, tras tormentas e desprendementos de terra, se transformou nun outeiro, foi entón elixida polo rei Kashyapa (477–495 d.C.) como sede da súa nova capital. O monarca construíu o seu pazo no cume da rocha e decorou as ladeiras con vistosos frescos. Nunha pequena plataforma situada aproximadamente a media altura da rocha, erixiu unha porta monumental con forma de león xigantesco. O nome do lugar deriva desta estrutura: Sinhagiri, a Rocha do León.
A capital e o pazo real abandonáronse tras a morte do rei. Utilizouse como mosteiro budista ata o século XIV. Hoxe en día, Sigiriya é un sitio declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. É un dos exemplos mellor conservados de planificación urbana antiga.
Xeoloxía A rocha de Sigiriya elévase abruptamente desde as chairas baixas que se estenden a partir da cordilleira central de Sri Lanka.Collectif Asie, tome 2, Aménager l'espace, vol. 2, Presses de l'Université Paris-Sorbonne, 1994, Trátase dun inselberg, un afloramento de granito endurecido resultante do tapón de magma solidificado dun antigo volcán.
A rocha de Pidurangala, situada a 1 km ao norte, ten unha orixe similar.
Historia É probable que a zona arredor de Sigiriya estivese habitada desde a prehistoria. Existen probas claras, derivadas de inscricións en escritura brahmi na parte occidental de Sigiriya, de que os numerosos abrigos rochosos e covas da contorna ocupáronse por monxes budistas e ascetas xa desde o século I ou II a.C. A evidencia máis antiga de asentamento humano en Sigiriya atópase no abrigo rochoso de Aligala, ao leste da rocha de Sigiriya, o que indica que a zona estivo ocupada arredor do ano 3000 a.C., durante o Mesolítico. thumb|left|Vista aérea da rocha de Sigiriya thumb|left| Mapa do xacemento arqueolóxico de Sigiriya. Durante o século III a.C. establecéronse asentamentos monásticos budistas nas ladeiras occidentais e setentrionais dos outeiros salpicados de grandes rochas que rodean a rocha de Sigiriya. Nese período creáronse varios abrigos rochosos ou covas. Estes abrigos situábanse baixo grandes bloques de pedra e contaban con canles de goteo talladas arredor das entradas. Preto destas canles de goteo hai inscricións rupestres en moitos dos abrigos, que rexistran a súa doazón á orde monástica budista para utilizalos como residencias. Realizáronse no período comprendido entre o século III a.C. e o século I d.C.
O Cūḷavaṃsa relata que, no ano 477 d.C., Kashyapa I, fillo do rei Dhatusena e dunha consorte non pertencente á realeza, tomou o poder mediante un golpe de estado coa axuda de Migara, sobriño do rei e comandante do exército. Asasinou o seu pai emparedándoo vivo e usurpou o trono que lle correspondía por dereito ao seu medio irmán Moggallana, este, temendo pola súa vida, fuxiu ao sur da India pero xurou vingarse.
Ante o inevitable regreso de Moggallana, Kashyapa trasladou a capital e a súa residencia desde a sede tradicional de Anuradhapura ata o cume de Sigiriya, un lugar máis seguro. Durante o reinado de Kashyapa (477–495 d.C.), Sigiriya transformouse nun complexo urbano e nunha fortaleza. A maioría das elaboradas construcións situadas no cume da rocha e na súa contorna —incluíndo estruturas defensivas, pazos e xardíns— datan deste período.
Cando finalmente chegou Moggallana, declarou a guerra e derrotou a Kashyapa no ano 495 d.C. Durante a batalla, os exércitos de Kashyapa abandonárono e el suicidouse deixándose caer sobre a súa espada.
O Cūḷavaṃsa e a tradición popular din que o elefante de guerra no que montaba Kashyapa cambiou de rumbo para obter unha vantaxe estratéxica, pero o exército interpretou erroneamente o movemento como unha decisión do rei de retirarse, o que levou as tropas a abandonalo por completo. Cóntase que, demasiado orgulloso para renderse, sacou a daga da faixa, cortou a gorxa, ergueu a daga con orgullo, gardouna na vaíña e caeu morto. Moggallana devolveu a capital a Anuradhapura e converteu Sigiriya nun complexo monástico budista, que perdurou ata os séculos XIII ou XIV. Tras este período, non hai rexistros sobre Sigiriya ata os séculos XVI e XVII, cando se utilizou brevemente como posto avanzado do Reino de Kandy. left|thumb|450px|Vista aérea da rocha de Sigiriya
Outras versións sinalan o rei Dhatusena como o principal construtor de Sigiriya, e a Kashyapa como quen rematou a obra na honra do seu pai. Hai tamén relatos que describen a Kashyapa como un rei amante dos praceres, sendo Sigiriya o seu palacio de recreo. Mesmo o destino final de Kashyapa é incerto. Nalgunhas versións é asasinado mediante veleno administrado por unha concubina, noutras, córtase a gorxa ao verse abandonado na súa última batalla. Outras interpretacións consideran o sitio como obra dunha comunidade budista, sen función militar. É posible que este lugar tivese importancia na competencia entre as tradicións budistas Mahayana e Theravada no antigo Sri Lanka.
Restos e elementos arqueolóxicos thumb|right|A Porta do León e o tramo de ascenso En 1831, o maior Jonathan Forbes, do 78º Rexemento de Infantaría (Highlanders) do Exército británico, mentres regresaba a cabalo dunha viaxe a Polonnaruwa, atopouse coa "cima da rocha de Sigiri cuberta de maleza". Sigiriya chamou a atención de anticuarios e, máis tarde, de arqueólogos. Os traballos arqueolóxicos en Sigiriya comezaron a pequena escala na década de 1890. H.C.P. Bell foi o primeiro arqueólogo en realizar investigacións exhaustivas en Sigiriya. O Proxecto do Triángulo Cultural, impulsado polo Goberno de Sri Lanka, centrou a súa atención en Sigiriya en 1982. Baixo este proxecto, iniciáronse por primeira vez traballos arqueolóxicos en toda a cidade. Había unha cabeza de león esculpida sobre as patas e gadoupas que flanqueaban a entrada, pero a cabeza derrubouse hai anos.
Sigiriya consiste nunha antiga cidadela construída polo rei Kashyapa durante o século V. O xacemento de Sigiriya alberga as ruínas dun palacio superior situado na cima chaira da rocha, unha terraza de nivel intermedio que inclúe a Porta do León e o muro dos espellos cos seus frescos, e os palacios inferiores, que se aferran ás ladeiras baixo as rochas. Os foxos, muros e xardíns do palacio estendíanse varios centos de metros desde a base da rocha. O lugar funcionaba tanto como palacio coma fortaleza. O palacio superior, na cima da rocha, conta con cisternas escavadas na propia pedra.
thumb|Primeiro plano da gadoupa do león
Plano do sitio Sigiriya considérase un dos sitios de planificación urbana máis importantes do primeiro milenio, e o seu plano considérase moi elaborado e imaxinativo. O deseño combinaba conceptos de simetría e asimetría para integrar intencionadamente as formas xeométricas artificiais coas formas naturais da contorna. No lado oeste da rocha atópase un parque para a realeza, disposto segundo un plano simétrico, o parque contén estruturas de retención de auga, incluíndo sofisticados sistemas hidráulicos superficiais e subterráneos, algúns dos cales seguen en funcionamento hoxe en día. Ao sur hai un encoro artificial, este tipo de estruturas utilizáranse amplamente na capital anterior, situada na zona seca de Sri Lanka. Había cinco portas nos puntos de acceso. Crese que a porta occidental, a máis elaborada, estaba reservada para a realeza.
Frescos thumb|Donzelas de Sigiriya ou Apsaras (ninfas celestiais). thumb|A Apsara da esquerda ofrece unha bandexa cunha flor Nil Mānel (Nymphaea nouchali), a flor nacional de Sri Lanka. John Still escribiu en 1907: "Toda a cara do outeiro semella ter sido unha xigantesca galería de arte... quizais a maior pintura do mundo".Senake Bandaranayake and Madhyama Saṃskr̥tika Aramudala. Sigriya. 2005, page 38 As pinturas cubrían a maior parte da cara occidental da rocha, unha superficie de 140 m de longo e 40 m de alto. As inscricións fan referencia a 500 damas nestas pinturas, porén, a maioría perdéronse para sempre. Poden verse outros frescos, diferentes dos da parede rochosa, noutros lugares, por exemplo, no teito da cavidade coñecida como "Cova da Capucha de Cobra" (Cobra Hood Cave). thumb|Frescos de Sigiriya atopados na Cova da Capucha de Cobra Aínda que os frescos se clasifican dentro do período de Anuradhapura, o estilo pictórico considérase único, o trazo e a técnica de aplicación difiren das pinturas de Anuradhapura. As liñas están pintadas de xeito que realzan a sensación de volume das figuras. A pintura aplicouse mediante trazos amplos, exercendo máis presión nun lado, o que crea un efecto de ton máis intenso cara ao bordo. Outras pinturas do período de Anuradhapura presentan enfoques pictóricos similares, mais carecen dos trazos esquemáticos propios do estilo de Sigiriya, xa que nelas as figuras aparecen delimitadas por un trazo definido. Aínda non se confirmou a verdadeira identidade das mulleres representadas nestas pinturas, existen diversas hipóteses ao respecto. Algúns cren que se trata de damas da corte real, mentres que outros opinan que son mulleres que participan en actos relixiosos. Estas imaxes gardan unha grande similitude coas pinturas das covas de Ajanta, na India.
Incidente de vandalismo de 1967
O 14 de outubro de 1967, salpicouse pintura sobre os frescos nun acto de vandalismo. Luciano Maranzi, un experto formado no Centro Internacional de Estudos para a Conservación e a Restauración dos Bens Culturais de Roma, colaborou na restauración, que se prolongou ata o 11 de abril de 1968. Considerouse o traballo máis complexo emprendido pola División de Conservación Química do Departamento de Arqueoloxía. Existe unha preocupación constante polo feito de que as cores orixinais dos frescos se estean a esvaecer, un informe presentado en 2010 sinalaba que os 22 frescos viñan perdendo intensidade desde 1930.
O muro de espello thumb|O muro de espello e a escaleira de caracol que conduce aos frescos
Orixinalmente, este muro era tan reflectante que o rei podía verse a si mesmo mentres camiñaba ao seu carón. Construído con cachotería de ladrillo e recuberto de xeso branco moi puído, o muro aparece hoxe parcialmente cuberto de versos garabateados por visitantes; algúns deles remóntanse mesmo ao século VIII. A maioría, porén, datan dos séculos IX e X. Persoas de todas as condicións sociais, desde poetas e gobernadores provinciais ata amas de casa, escribiron no muro. This is the only evidence of poetry found in the Anuradhapura period.
Dos máis de 1500 poemas, a maioría van dirixidos ás damas que aparecen nos frescos. Os homes eloxiaban a súa beleza e as mulleres expresaban a súa envexa.
Actualmente, prohibiuse escribir máis no muro espello para protexer as inscricións antigas. O Comisionado de Arqueoloxía de Ceilán, Senarath Paranavithana, descifrou 685 versos escritos nos séculos VIII, IX e X d.C. neste muro.
Xardíns Os xardíns de Sigiriya figuran entre os xardíns paisaxísticos máis antigos do mundo. Os xardíns divídense en tres tipos distintos pero interconectados: xardíns acuáticos, xardíns de covas e penedos, e xardíns en socalcos.