O atentado da cafetaría Rolando, tamén coñecido como atentado da rúa do Correo, foi un atentado terrorista cometido o 13 de setembro de 1974 pola banda terrorista ETA nunha cafetaría da rúa do Correo situada no centro de Madrid (España), a escasos metros da Porta do Sol. Causou un total de 13 vítimas mortais e máis de medio centenar de feridos.
O atentado tivo diversas implicacións políticas. Por unha banda, contribuíu a frear o tímido aperturismo do goberno franquista de Arias Navarro. Por outra banda, afectou o Partido Comunista de España, acusado de colaboración co terrorismo. Ademais, marcou definitivamente ETA como organización terrorista e agravou a súa preexistente división interna, que conduciu pouco despois á escisión da chamada ETA militar. ETA non chegou a reivindicar a autoría do atentado e mesmo afirmou que fora cometido por grupos de extrema dereita próximos ao franquismo. Os autores nunca chegaron a ser xulgados e beneficiáronse da amnistía concedida en 1977. O 5 de novembro de 2018 fíxose público que no último boletín interno Zutabe, datado en abril de 2018, ETA asumía a autoría do atentado.
Antecedentes
Situación política en España esquerda|miniatura|250x250px|Franco (dereita) nunha recepción en 1972. A súa avanzada idade suscitaba dúbidas sobre a continuidade do réxime tras a súa morte A avanzada idade de Franco motivou que o propio ditador estabelecese un sistema sucesorio baseado nas institucións cuxa creación el mesmo fora promovendo ao longo do seu goberno, e na restauración monárquica no Príncipe de España, Xoán Carlos de Borbón. Con todo, o asasinato por ETA do presidente do goberno Luis Carrero Blanco sementara a inquietude dentro do propio réxime. Así, aumentou o número de quen consideraban que era necesario reformar o mesmo para conseguir que sobrevivise ao ditador.
O primeiro goberno de Arias Tras fortes vacilacións, Franco designou como sucesor de Carrero a Carlos Arias Navarro, quen se converteu no primeiro presidente non militar desde a guerra civil. Arias Navarro formou un goberno ecléctico no que figuraban algúns aperturistas, como o ministro de Información e Turismo Pío Cabanillas, o ministro da Presidencia, Antonio Carro e o xa ministro de Facenda con Carrero, Antonio Barrera de Irimo. Este último non só se mostrou eficaz no posto, senón que supuña unha referencia para o capital e os gobernos estranxeiros. No seu primeiro discurso, Arias Navarro expuxo un programa moderadamente reformista que marcaba catro obxectivos principais:
Unha reforma das Cortes que aumentase as incompatibilidades para excluír certos cargos do Movimiento Nacional e da Organización Sindical e que aumentase a porcentaxe de procuradores electos do 17 ao 35% Unha reforma das corporacións locais que posibilitase a elección directa dos alcaldes Unha reforma sindical que permitise maior pluralismo e un moderado exercicio do dereito de folga A aprobación dun estatuto de asociacións políticas que permitise un maior pluralismo político
O programa de Arias Navarro foi promovido por Pío Cabanillas e denominado pola prensa como o espírito do 12 de febreiro. Espertou fortes expectativas, polo menos entre os sectores aperturistas do franquismo e entre a oposición máis moderada. Gozou dunha inicial credibilidade grazas a que Cabanillas diminuíu fortemente a censura sobre os medios de comunicación, que gozaron dunha liberdade descoñecida desde a guerra civil. No entanto, o devandito programa non obtivo o apoio dos principais partidos de oposición, que reclamaban un réxime democrático baseado na total ruptura co de Franco, e obtivo a animadversión do sector máis inmobilista, o que se denominaría búnker. Este tiña o apoio do grupo que algunhas fontes denominaron a camarilla de El Pardo, un colectivo formado por familiares e achegados que rodeaba o ancián xeneral Franco.
Problemas do goberno Ademais da oposición interna ás reformas, o goberno tiña outras moitas frontes que complicaban a súa actuación. As máis importantes eran:
A actitude crítica da Igrexa católica. O 24 de febreiro o bispo de Bilbao, Antonio Añoveros, fixo pública unha pastoral que se leu en case todas as parroquias da súa diocese. Nela pedía un recoñecemento da identidade cultural e lingüística de Euskadi. A pastoral era moderada pero, a dous meses do asasinato de Carrero por ETA, o búnker clamou pola adopción de medidas. O Goberno tentou desterrar o bispo, o que levaría á excomuñón de todos os implicados. Finalmente, a intervención do propio Franco, unida á moderación de Cabanillas e do presidente da Conferencia Episcopal, o cardeal Tarancón, permitiu superar a crise cunhas longas vacacións do prelado.
dereita|miniatura|275x275px|Sinatura de Franco. A ratificación da condena á morte de Salvador Puig Antich foi un duro golpe para a imaxe reformista do goberno de Arias
A condena á morte e execución o 2 de marzo do anarquista catalán Salvador Puig Antich polo asasinato dun policía provocou unha onda de protestas nacionais e internacionais. A inflexibilidade do goberno fixo que gañase unha imaxe de dureza que prexudicou a súa imaxe reformista no exterior, sen por iso lograr as simpatías do búnker. Unha situación económica desfavorábel provocada pola crise do petróleo, que afectou tanto a chegada de turistas como os ingresos dos españois emigrantes en Europa, as dúas principais fontes de divisas do país. A situación internacional adversa. En abril tivo lugar a Revolución dos Caraveis en Portugal que supuxo a caída da ditadura salazarista, firme aliada de Franco. En maio celebrouse en Italia o referendo para decidir sobre a posibilidade de supresión do divorcio, coa derrota das posicións católicas que representaba Amintore Fanfani. En xullo caeu o réxime dos coroneis en Grecia, outro goberno europeo afín. A creación polo Partido Comunista de España (PCE) da Junta Democrática de España, presentada a finais de xullo. O PCE fracasou no seu proxecto de crear unha representación unitaria da oposición pola negativa a colaborar con el de forzas significativas, como o PSOE, os demócratas cristiáns e os liberais. Porén, a Junta conseguiu captar a atención dos medios de comunicación. O movemento obreiro, coa convocatoria dun número cada vez maior de folgas, malia seren todas elas ilegais. O sindicato vertical franquista mostrábase incapaz de controlar ou integrar esa contestación. A crecente contestación na universidade, onde os grupos de oposición contaban coa simpatía de gran número de estudantes e dun significativo número de profesores. A doenza do propio Franco, que obrigou á súa hospitalización o 9 de xullo e a delegar os seus poderes no príncipe Xoán Carlos, malia o temor deste a que a súa imaxe quedase comprometida como colaborador da ditadura. Un sector encabezado por Pío Cabanillas pretendeu aproveitar a oportunidade e que o traspaso de poderes fose definitivo para que o príncipe fose coroado en vida de Franco. A resistencia da camarilla que operaba na contorna familiar do ditador, encabezada polo seu xenro, o Marqués de Villaverde, e a do ministro secretario xeral do Movimiento, o inmobilista José Utrera Molina, frustrou eses propósitos. A recuperación de Franco propiciou que retomase as súas funcións o 2 de setembro.
Aínda así, o Arias Navarro ratificou publicamente o seu compromiso de avanzar nas reformas o 11 de setembro, dous días antes do atentado. Manifestou expresamente que as asociacións políticas existirían antes de xaneiro. Iso fixo que o búnker redobrase os seus esforzos contra unha liberalización que podería supor o principio do seu irrelevancia política.
ETA V Asemblea esquerda|miniatura|200x200px|Anagrama de ETA. A organización tentou no momento negar a súa responsabilidade no atentado ao comprobar que ningún dos 12 mortos iniciais era policía A oposición máis violenta ao réxime de Franco atopábase en Euskadi e Navarra, onde a organización separatista ETA operaba desde 1959. En 1970 a organización armada sufriu a maior crise da súa historia, até o punto de que estivo a piques de desaparecer. A súa VI Asemblea adoptou principios marxista-leninistas, o que provocou a escisión dun sector nacionalista e militarista que creou outra organización co mesmo nome. Co fin de diferenciarse da organización rival e reclamar o seu historial até o mesmo momento da súa separación, a nova ETA engadiu ao nome as palabras «V Asemblea» e o slogan «liberdade ou morte». Durante uns anos coexistiron ambas organizacións disputándose a militancia. A pugna resolveuse ao final a favor de ETA-V Asemblea debido a que a vella organización, ETA-VI, se sumiu nun proceso de interminábeis divisións internas. A vella organización decidiu dar primacía á loita política sobre a «militar», abrazou o trotskismo e acordou abandonar o nome de ETA, que atraía especialmente a atención policial. Terminou converténdose no partido político Liga Komunista Iraultzailea (LKI). Paradoxalmente, o movemento etarra foi salvado pola propia ditadura, que decidiu unir o axuizamento de varios detidos nun único proceso xudicial na xurisdición militar, o denominado Proceso de Burgos. Esta errónea decisión proporcionou unha gran publicidade ao xuízo e suscitou numerosas protestas dentro e fóra de España.
Sendo unha organización nova, ETA-V non cometeu atentados mortais nos seus primeiros anos de existencia. Amais de manter enfrontamentos armados coa Garda Civil, limitouse a cometer roubos para financiarse, a pór bombas en lugares emblemáticos (como as sedes da Organización Sindical) e a practicar secuestros de empresarios co dobre fin de conseguir un rescate e obter melloras para os traballadores, cun estilo Robin Hood que lle proporcionou gran popularidade. Porén, iso só foi unha etapa de preparación.
A rede de apoio madrileña Aínda que a maioría da oposición ao réxime de Franco era partidaria de usar medios pacíficos, non sentía especial animadversión cara a ETA. Malia non compartir os seus métodos, consideraba que era unha organización que loitaba pola democracia. Ademais, o Proceso de Burgos promovera unha corrente de simpatía cara a ETA que non se limitaba a Euskadi. A reducida oposición a Franco estaba habituada a colaborar escondendo persoas perseguidas polas autoridades, aínda que non pertencesen ao mesmo partido político. Iso favoreceu que a organización vasca atopase a colaboración en Madrid dalgunhas persoas vinculadas á esquerda local.
A finais de 1971 o militante de ETA-V José Miguel Beñaran Ordeñana, máis coñecido como Argala («fraco»), contactou co matrimonio formado polo dramaturgo Alfonso Sastre e a médica e escritora catalá Genoveva «Eva» Forest, ambos antigos militantes do PCE xa distanciados do mesmo por consideralo pouco revolucionario. Sastre gozaba de gran prestixio entre a oposición e estaba moi relacionado coa intelectualidade progresista. Grazas á súa axuda ETA puido contactar cunha serie de persoas da esquerda madrileña que prestaron axuda á organización vasca. Ademais de información valiosa, esta rede de colaboradores alleos ao nacionalismo vasco proporcionou (de xeito consciente ou inconsciente) pisos para aloxar militantes de ETA-V, o que proporcionou a esta unha importantísima infraestrutura que utilizou tanto para celebrar reunións nunha contorna afastada de Euskadi como para perpetrar atentados. Coa axuda dun traballador que militara no PCE construíronse cuartos camuflados que permitirían ocultar persoas ou obxectos. Con todo, esta base de apoio a ETA en Madrid non chegou a constituír nunca unha organización. Nunca se chegaron a celebrar reunións nin se adoptaron decisións conxuntas.