Mordechai Vanunu (en ), tamén coñecido como John Crossman, nado en Marrakech o 14 de outubro de 1952, é un activista pola paz e antigo técnico nuclear israelí, que en 1986 revelou á prensa a existencia en Israel dun programa de fabricación de armas nucleares. Posteriormente o Mossad, a axencia de intelixencia israelí, atraeuno a Italia, onde foi drogado e secuestrado. Foi trasladado en segredo a Israel e finalmente condenado a prisión nun xuízo que se celebrou a porta pechada.
Pasou 18 anos en prisión, deles máis de 11 en illamento, aínda que tal restrición non se contempla no código penal de Israel, nin no seu veredicto. Tras saír do cárcere en 2004, foi sometido ademais a unha ampla gama de restricións no seu discurso e nos seus movementos, e foi arrestado varias veces por violar as súas condicións de liberdade condicional, conceder entrevistas a xornalistas estranxeiros e tentar saír de Israel. Afirma ter sufrido "un trato cruel e bárbaro" por parte das autoridades penitenciarias, e suxire que estes serían diferentes se non se tivese convertido ao cristianismo.
En 2007 foi condenado a seis meses de prisión por violar as condicións da súa liberdade condicional. A condena foi considerada infrecuentemente severa incluso pola fiscalía, que esperaba unha condena suspendida. En maio de 2010 foi detido de novo e condenado a tres meses de cárcere por se ter reunido con estranxeiros, en violación das condicións da súa saída do cárcere en 2004. En resposta, Amnistía Internacional emitiu un comunicado de prensa en xullo de 2007 no que afirmaba: "A organización considera que Mordechai Vanunu é un preso de conciencia e pide a súa liberación inmediata e incondicional".
Vanunu é considerado internacionalmente como un denunciante e un activista pola paz, mentres que Israel considérao un traidor. Daniel Ellsberg referiuse a el como "o heroe preeminente da era nuclear". En 1987, recibiu o Right Livelihood Award pola "súa coraxe e abnegación ao revelar o alcance do programa de armas nucleares de Israel".
Traxectoria
Infancia, estudos e servizo militar Naceu en Marrakech, Marrocos, sendo o segundo dos 11 fillos dunha familia xudía ortodoxa que vivía no mellah, ou barrio xudeu da cidade. O seu pai, Shlomo, rexentaba unha tenda de comestibles e a súa nai, Mazal, era ama de casa. Vanunu estudou nunha escola da Alliance française e nunha escola primaria relixiosa xudía, ou cheder. En 1963, tras un aumento do sentimento antisemita en Marrocos, o pai de Vanunu vendeu o seu negocio e a familia emigrou a Israel. Vanunu tiña daquela dez anos. A familia transitou por Francia, pasando un mes nun campamento en Marsella antes de ser levada a Israel por mar. Ao chegar a Israel, a familia foi enviada pola Axencia Xudía a Bersebá, para se asentar no que naquel momento era unha cidade empobrecida e deserta. Durante o seu primeiro ano en Israel, a familia viviu nunha pequena cabana de madeira sen electricidade.
Máis tarde o pai de Vanunu comprou un pequeno supermercado na zona do mercado da cidade e a familia mudouse a un apartamento. O pai de Vanunu dedicou o seu tempo libre aos estudos relixiosos. Chegou a ser considerado como un rabino, gañando o respecto no mercado. Vanunu foi enviado a unha Yeshiva Tichonit, unha escola primaria relixiosa nas aforas da cidade, que mesturaba estudos relixiosos e convencionais.
Despois de completar o 8º curso, os seus pais matriculárono nunha yeshiva, pero despois de tres meses, saíu desta. Para a escola secundaria, Vanunu asistiu ao instituto Yeshivat Ohel Shlomo, un colexio dirixido por Bnei Akiva, onde foi un estudante excelente. Segundo Vanunu, mentres estaba na escola secundaria, tivo unha crise persoal que o levou a non profesar máis o xudaísmo. Nunha entrevista, asegurou que "xa a estas alturas decidín deixar a relixión xudía, pero non quería ter un enfrontamento cos meus pais porque quería rematar os meus estudos".
Rematou o bacharelato de xeito parcial. Seus pais querían que asistise a unha ieshiva superior. Aceptou inicialmente pero deixouna despois dunha semana. Atopou un traballo temporal no arquivo dun xulgado. En outubro de 1971, foi recrutado polas Forzas Armadas de Israel para realizar o servizo militar. Intentou unirse á Forza Aérea como piloto, pero despois de ser rexeitado polos examinadores, enviárono ao Corpo de Enxeñería de Combate, onde se converteu en zapador. Despois do adestramento básico, completou un curso de comandantes subalternos, despois un curso de suboficiais e recibiu o grao de sarxento maior.
Foi destinado a ás terras altas do país, dende onde viviu a guerra do Yom Kippur de 1973. En 1974, participou na demolición de instalacións do exército en zonas do Golán que ían ser devoltas ao control sirio. A Vanunu ofrecéuselle un traballo permanente no exército como soldado de carreira, pero rexeitou a oferta e foi licenciado con honores en 1974. Despois matriculouse na Universidade de Tel Aviv e entrou nun curso pre-académico, completando a súa matrícula, e despois comezou a estudar Física. Durante este período, traballou en diversos lugares, entre eles unha panadaría e unha residencia de anciáns. Despois de suspender dous exames ao final do seu primeiro ano e decatarse de que o traballo a tempo completo que tiña que facer para pagar a súa matrícula interfería cos seus estudos, deixou a universidade e volveu á casa dos seus pais en Bersebá, onde atopou un traballo temporal. Solicitou un traballo no Shin Bet, o servizo de intelixencia e policía israelí, pero foi rexeitado por motivos de incompatibilidade.
Centro de Investigación Nuclear do Negev En 1976 solicitou un traballo no Centro de Investigación Nuclear do Negev, unha instalación israelí utilizada para desenvolver e fabricar armas nucleares, que está situada no deserto do Negev, ao sur de Dimona. A maioría das axencias de intelixencia mundiais estiman que Israel desenvolveu armas nucleares xa dende a década de 1960, pero o país mantivo intencionadamente unha "ambigüidade nuclear", sen recoñecer nin negar que posuíse armas nucleares. Vanunu soubo por medio dun amigo do seu irmán Meir que o centro ofrecía traballos ben remunerados.
Despois dunha longa entrevista co oficial de seguridade da instalación, foi aceptado para un período de formación. Asinou un contrato que prohibía a divulgación de materiais de seguridade sensibles e tivo que prometer non visitar ningún país árabe ou comunista ata polo menos cinco anos despois de deixar o seu emprego nas instalacións. Pasou os controis de saúde e a continuación comezou a súa formación. Foi sometido a un curso intensivo de formación en física, química, matemáticas, primeiros auxilios, simulacros de incendios e inglés. Fíxoo o suficientemente ben como para ser aceptado e foi empregado como técnico de planta nuclear e xefe de quenda en febreiro de 1977. Gañaba un alto salario para os estándares israelís e levaba unha boa vida. O seu historial laboral era tan bo que se lle concedeu un coche e un teléfono, aínda que non tiña interese en ningún dos dous e simplemente fixo rexistrar o coche do seu irmán Meir ao seu nome e instalou o teléfono na casa dos seus pais.
En 1979, matriculouse na Universidade Ben-Gurion do Negev en Bersebá. Inicialmente quería estudar enxeñería, pero trala primeira semana cambiou a Economía e tamén comezou un curso de Filosofía grega. No outono de 1980 fixo unha viaxe de mochila por Europa. Percorreu Londres, Ámsterdam, Alemaña e Escandinavia, e despois visitou Grecia e percorreu as illas gregas cun amigo canadense. Despois de regresar a Israel, comprou un piso en Bersebá. No verán de 1983, realizou unha viaxe de tres meses aos Estados Unidos e ao Canadá cun amigo, cruzando Irlanda nun voo chárter dende o aeroporto de Shannon. Isto foi unha violación directa das instrucións do seu posto de traballo, que o obrigaban a viaxar aos Estados Unidos só de xeito directo. Ao seu regreso foi ameazado cun tribunal disciplinario, pero este nunca se levou a cabo.
As súas opinións políticas comezaran a cambiar e volveuse crítico con moitas das políticas do goberno israelí. Opúxose á Guerra do Líbano de 1982, e cando foi chamado a filas para participar nesa guerra como soldado de reserva no Corpo de Enxeñería, negouse a realizar tarefas de campo e no seu lugar fixo tarefas de cociña. Tamén fixo campaña pola igualdade de dereitos dos árabes israelís. En marzo de 1984, formou un grupo de esquerdas chamado "Campus" con cinco estudantes árabes e catro xudeus. Relacionouse con moitos estudantes árabes, incluídos activistas a favor da OLP. Vanunu tamén estaba afiliado a un grupo chamado "Movemento para o Avance da Paz". Desenvolveu un resentimento particular polo que consideraba o dominio da sociedade israelí por parte dos xudeus asquenacís ou xudeus de orixe europea, e a discriminación contra os xudeus sefardís e mizrahis de Oriente Medio e o norte de África. Sentía que era desprezado polos que dirixían as instalacións de Dimona debido á súa orixe marroquí. Segundo o doutor Ze'ev Tzahor da Universidade Ben-Gurion, "proxectaba unha profunda sensación de privación. Consideraba que existía un dominio asquenací en Israel que abarcaba todos os estratos sociais e un consenso asquenací que pechaba todas as posibilidades de avance dos xudeus orientais". Converteuse no principal defensor dos estudantes árabes no campus, o que lle causou problemas con outros estudantes xudeus.
No seu expediente de seguridade no Centro de Investigación Nuclear do Negev, rexistráronse as súas "ideas de esquerdas e pro-árabes". En maio de 1984, foi interrogado polo xefe de seguridade de Dimona e un avogado que posiblemente fose do Shin Bet, e foi despedido cunha severa advertencia sobre a divulgación de información non autorizada.
En xuño de 1984 volveu ser interrogado na oficina de seguridade da instalación. Ao mes seguinte, marchou a Francia durante dúas semanas cun grupo de estudantes para coñecer a estudantes xudeus franceses en París e, cando volveu, foi interrogado de novo. En 1985 uniuse ao Partido Comunista de Israel, o Maki. Vanunu afirmou máis tarde que desenvolvera unha amizade moi estreita cun árabe israelí e, despois dun ano, descubriu que o seu amigo estaba a ser pagado para que o espiase.
Graduouse na Universidade Ben-Gurion en 1985 cunha licenciatura en filosofía e xeografía. A principios de 1985 perdeu o seu traballo tras un despedimento masivo de traballadores debido aos recortes do goberno, pero o seu sindicato conseguiu devolverlle o posto. Despois de retomar o seu traballo nas instalacións, introduciu en segredo unha cámara e sacou 57 fotografías. Deixou o traballo o 27 de outubro de 1985, debido aos reiterados esforzos dos seus superiores por trasladalo a tarefas menos delicadas. Recibiu unha indemnización de 7.500 dólares e unha carta de referencia encomiando o seu traballo e describindo a súa saída como un despedimento.
Divulgación, secuestro e publicación