Les llingües arauanes o arawás son una familia de llingües indíxenes de la selva amazónica del occidente de Brasil y una parte estremera del departamentu de Ucayali, en de Perú (selva amazónica suroccidental). La familia toma'l so nome d'una llingua anguaño estinguida de la familia, l'arawá.
Clasificación Clasificación interna Les llingües y dialeutos conocíos de la familia arawá pueden arrexuntase en 6 idiomes estremaos (les cifres ente paréntesis son el númberu de falantes):Dixon, 1999, p. 294.
A. Paumarí c. 870 falantes (1984).Ethnologue report for language code - Paumarí B. Madi, c. 480 (2005),Ethnologue report for language code - Jamamadí del que se conocen tres dialeutos estrechamente emparentaos: 1. Jarawára (c. 180) (tamién conocíu como Jaruára, Yarawara) 2. Jamamadí (c. 190) (tamién conocíu como Yamamadi) 3. Banawá (c. 100) C. Sorowahá c. 130 (1995).Ethnologue report for language code - Suruahá (tamién conocíu como Suruahá o Zuruahá) D. Dení-Kulina 1. Dení c. 750 (2002).Ethnologue report for language code - Dení 2. Kulina c. 780-1.265 (1997);Anatole V. Lyovin (1997). An Introduction to the Languages of the World. Oxford: Oxford University Press, páxs. 338. ISBN 0-19-508116-1. 2.940 (2002).Ethnologue report for language code - Kulina (tamién conocíu como Culina-Madijá, Culina) E. Arauá (tamién conocíu como Arawá, Arua) (†, escastáu en 1877, pola mor del sarampión)Dixon, 1999, p. 294-295.
Amás d'estos grupos Kaufman (1994) añade'l Kanamanti como un subrupo de madi, anque nin Dixon (1999) nin Gordon (2005) listan dicha variante, yá que consideren que se trata d'un nome alternativu del Jamamadi. Los Zuruahá o Sorowahá, fueron contactaos per primer vegada en 1980, por Dan Everett, a una escursión de 3 díes a partir del territoriu de los Dení. Los primeros datos de la llingua fueron recoyíos en 1994.
Rellación con otres llingües Dixon que realizó trabayu de campu sobre estes llingües y otros munchos llingüistes considerar como familia independiente, non emparentada con otres families vecines. Per otra parte, frecuentemente se engloba a les llingües arauanes dientro d'una hipotética familia macro-arawakana y dalgunos como parte d'una macrofamilia coles llingües tukano. Sicasí, la evidencia en favor d'estos dos últimes hipótesis ye débil.
Descripción llingüística Léxicu comparáu Dixon (1999) apurre la siguiente tabla de pronomes personales: {|class=wikitable style="text-align:center" |- ! ! Dení !! Kulina !! Madí !! Yaruara !! Sorowahá !! PROTO-ARAUANO |- ! 'yo' | owa || owa || owa || owa || llabro || *o-wa |- ! 'tu' | tia || tiwa || tiwa || tiwa || taa || *ti-wa |- ! 'él' | poni || poni || hini || hine || ini || *po-nin |- ! 'ella' | poa || powa || __ || hiwa || __ || *po-wa |} Los numberales en distintes llingües arauanes son:Arauan Numerals (Eugene Chan) {|class=wikitable style="text-align:center" |- ! ! Dení !! Kulina !! Yamamadí !! Yaruára !! Banawá !! Sorowahá !! Paumarí ! PROTO-ARAUANO |- ! '1' | uhari-aru || ohari- || ohari (m)/ohare (f) || ohari || owaria || wan-zɨ | hoara-na (m) / hoara-nin (f) || *ohari- |- ! '2' | pama-ru || pama- || fame (m)/fama (f) || ɸama || fama || uhwama-zɨ | ɓami-ki || *pama- |- ! '3' | 2-S1 + 1-S2 || || 2 one 1-S1 || || 2 one 1 || 2-S1 + 1-S2 || a-hoara-bakosiki || *2+1 |- ! '4' | 2-S3 + 2-S3 || || 2 one 2-S2 || || 2-S1 2-S1 || 2 'pares' || aako-ɓama-hakhamaki || *2+2
Referencies
Bibliografía