Los idiomes iranios occidentales son un subgrupu de los idiomes iranios, atestiguaos dende los tiempos del persa antiguu (sieglu VI e. C.).
Los dos sub-cañes son: Idiomes iranios noroccidentales Idiomes iranios suroccidentales
La oposición d'estos dos grupos de dialeutos rescampla yá nos tiempos iranios antiguos, cola oposición ente'l persa antiguu y el medo.
Iraniu noroccidental Los idiomes iranios noroccidentales son una caña del grupu idiomáticu iraniu occidental, faláu per alredor de 40-50 millones de persones nel suroeste d'Asia. Clasificar en 9 grupos, cada unu d'ellos con subgrupos, dialeutos o idiomes individuales, contabilizándose más de 50 variedaes en total.
Un destacáu idioma iraniu antiguu d'esti grupu ye'l medo; un destacáu idioma iraniu mediu nesti grupu ye'l partu. Grupu ormuri-parachi: ormuri, parachi Grupu balochi: Idioma baluchi (inclúi: balochí meridional, balochí nortizu, balochí oriental), bascardí, Dialeutu corosí Grupu iraniu central: ardestani, astianí, darí-zoroastra, gazí, junsarí, khur va Biabanak, natanzí, nayiní, sivandí, soí, vafsí. Grupu semnaní: lasguerdí, sanguisarí, semnaní, sorjeí, khalaj. Grupu caspiu: gileki, mazandaraní, shahmirzadi. Grupu talise: alvirí-vidarí, estehardím, gozarjaní, harzaní, kabateí, kasalí, karingani, kho'iní], kores-y rostaní, maragueí, razaserdí, rudbarí, sahrudí, takestaní, talisi, alto taromí. Grupu curdu: Soraní, kurmanyi, feyli-kelhuri. Grupu zaza-goraní: bajelaní, dimli (zazakí), guraní, kirmansekí, shabakí, Sarlí. Ensin clasificar: Idioma laki Laki ye un idioma de transición entres los idiomes iranios suroccidentalessobremanera'l idioma luri y los idiomes iranios nor-occidentales como los idiomes curdos.
Iraniu suroccidental Los idiomes iranios suroccidentales tamién se llamen el grupu persida son un subgrupu de los idiomes iranios occidentales, ya inclúin alredor de 16 (estima SIL) idiomes y dialeutos íntimamente rellacionaos falaos por munchos pueblos n'Asia; esta familia d'idiomes ye una parte de la familia d'idiomes iranios occidentales. Cada subfamilia nesta llista contién subgrupos ya idiomes individuales.
Dialeutos larí Idioma lurí Cumzarí
Dialeutos y variedaes perses Persa estándar (basáu na lliteratura persa clásica) Persa iranín Dari Taxicu Idioma aimaq búkharu (Xudeo-búkharu) Idioma darvasí Idioma dehvarí Idioma yidí (Xudeo-persa) Idioma hazara Idioma xudeo-shirazi Persa juzestaní Idioma larí Idioma pahlavaní
Grupu fars Dialeutu abduyi Dialeutu davani Dialeutu kazeruni antiguu
Dialeutos tatí Idioma xudeotatí Idioma tatí (tatí musulmán)
Comparanza léxica Los numberales comparaos en diverses llingües iranies occidentales son:Iranian Numerals (E. Chan) GLOSAMerdionalesPROTO-INDOIRANIOSUROCCIDENTALPersa Fars-lari Luri Antiguupersa Pahlavi Farsi Dari Fārs(Davānī) Lari Lori Bakhtiari '1' aiwa- ēk yek yʌk yā yac yek̂ yæk *aiwa/*yac '2' *duv- dō do du do do do do *dwa '3' *çi- sē se se so se se se *çai '4' čahar čāhār čɒr ʦâ čâr čâr čar *čaθar '5' panǰ pænǰ pʌnǰ paːnso panǰ panǰ pænǰ *panǰ '6' šaš šiš /šeš šʌš šiš šiš šiš šæš *šaš '7' haft hæft hʌft haf aft haft hæft *haft '8' hašt hæšt hʌšt haš ašt hašt hæšt *hašt '9' *naw- nō noh no np nō noh no *naw- '10' *daθ- dah dæh dʌ dā dā dah dæ *daθ-
GLOSASeptentrionalesPROTO-INDOIRANIONOROCCIDENTALBalochi Caspio VafsiCurdu(kurmanji)Ormuri-Parachi SemnaniTalysh Zaza Baluchimerid. Koroshi Gilaki Maza-derani Shahmir-zadi Ormuri Parachi Sangasari Semnani Harzani Tolışi Zazaki Hawra-mani '1' yʌk yek yek yek æk yey yɛk səh žo yeke iɐ i iː žɛw yæk *yac '2' do do do do dø do dɞdɞ diō di du dɵ de dɨ dy(dy) due *dui '3' sæ sa se se sø sɛ sɨse r̥i ši še hærɐ here seː hire yære *θria '4' čɑr čâr čəhɑr čār čɒr čɑr čʰɒɾ ʦār ʦōr čār čɒhɒr čö čʰō čɛħar čoār *čaʷhar '5' pʌnč panš pənǰ panǰ pɐnǰ peǰ penǰ pẽːʣ pōnʦ pænǰ pɐnǰ pinǰ pænǰ panǰ pænǰ *panǰ '6' šʌš šeš šiš šeš šyš šiš šɛš šəh xi šæš šɐš šoš šæš šɛš šɪš *šaš '7' hʌft haft haf(t) haft hɐft hæf(d) ħɛft wō hōt hæft hɐšt hoft hɑft ħɛwt ħæwt *haft '8' hʌšt hašt haš(t) hašt hašt hæš(d) ħɛyʃt hãːʃt ʔošft hæšt hašt hæšt hæšt ħɛšt ħæšt *hašt '9' no no no(h) no nɐ no nɛhɛ nəh nō næ nɐ nov næv nɛw no *naw '10' dɑ da da(h) da dɐ dæ(h) dɛhɛ dɜs dōs dæs dɐs doh dæ dɛs dæ *das
Referencies
Bibliografía Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), p. 99. Enllaces esteriores Llingües iranies en LINGVÆ·IMPERII
Ver tamién Llingües iranies Idiomes iranios orientales.