El mari, marí o cheremis (en mari: марий йылме; rusu: марийский язык) ye una llingua falada por más de 500 000 persones, según datos de 2012,Mari, Hill (Ethnologue)Mari, Meadow (Ethnologue) perteneciente a la caña finu-ugria de la familia de llingües urálica.

Distribución xeográfica La mayor parte de los falantes de mari moren na Mari-La República de Mari El de la Federación Rusa. Sicasí, la llingua mari tamién s'utiliza n'otres árees de Rusia occidental como Bashkortostán, el óblast de Sverdlovsk, el óblast de Kírov y el Krai de Perm. Coles mesmes esisten falantes de mari al este y al sur del Volga. En 1989, un terciu de los falantes de mari moraben na so propia república; estos tienden a vivir en zones rurales, una y bones la capital, Yoshkar-Olá, ta casi dafechu rusificada.

Aspeutos históricos, sociales y culturales

Historia Jordanes, historiador romanu del sieglu VI, menta na so obra Getica a los «merens» —pueblu güei desapaecíu cercanu a los mari— y a los «imniscaris», probablemente los mesmos mari. Dempués del sieglu VII, los mari tuvieron sol dominiu de los bulgáricos del Volga y en documentos jázaros del sieglu X, los mari apaecen col nome de «zarmis».

Los misioneros fueron los primeres n'afaer la llingua mari a los llabores lliterarios, especialmente al traducir los evanxelios al dialeutu occidental. En 1827 apaeció un Nuevu Testamentu en dialeutu mari occidental. Yá en dómina recién, nel sieglu XX y dientro de la Xunión Soviética, la rusificación de la cultura mari empezó en fondura; nos pueblos y a nivel elemental la educación dar en mari, pero pa los graos cimeros utilizábase'l rusu.Llingua marí o cheremis (Proel) Ente los autores en llingua mari, cabo destacar a Serguéi Chaváin y a J. Mayorov, qu'usaba'l seudónimu de «Shketan».

Dialeutos thumb|right|400px|Los cuatro dialeutos principales del mari. Esisten cuatro dialeutos del mari: Mari de les llombes, faláu a lo llargo del calce del Sura, al oeste del Volga. Mari occidental, faláu alredor de les poblaciones de Sharanga, Tosahevo y Yaransk, según nos distristos de Nizhni Novgorod y Kírov. Mari de les praderíes, al este del Volga. Mari oriental o mari de Ufá, utilizáu en Bashkiria na zona de los ríos Ufá y Belaya.

Surdieron dos llingües estándar independientes, una correspondiente al mari de les llombes, minoritaria con unos 30 000 falantes, y otra correspondiente al mari de les praderíes, con unos 480 000 falantes, utilizada en radio y prensa. Esisten diferencies léxiques, fonolóxiques y morfolóxiques ente les dos variantes.

Comparanza léxica Los numberales en distintes variedaes mari son: {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! GLOSA ! Mari occidental ! Mari oriental ! PROTO-MARI |- | '1' || ik / iktɘ || ik / iktə /iktət || *ik-tə |- | '2' || kok /koktɘ || kok /koktət || *kok-tə |- | '3' || kəm /kəmət || kum /kumət || *kom- |- | '4' || nɘl /nɘlɘt || nəl /nələt || *nɘl- |- | '5' || βɘt͡s /βɘzɘt || βiç /βiʝət / βiʒət || *βiʦ- |- | '6' || kut /kudɘt || kut /kudət || *kud- |- | '7' || ʃɘm /ʃɘmɘt || ʃəm /ʃəmət || *ʃɘm- |- | '8' || kændækʃ || kandaʃ /kandaʃə || *kan-(dekʃ) |- | '9' || ɘndekʃ || indeʃ /indeʃə || *(ɘn-dekʃ) |- | '10' || lu || lu || *lu |} Los morfemes ente paréntesis provienen de raigaños indoeuropeos emprestaes a llingües descendientes del proto-urálicu: *dekʃ < *deḱm 'diez' y ɘn- < *oin- 'unu'

Ver tamién Idiomes oficiales en Rusia Lliteratura en mari

Referencies

Enllaces esternos 50px|none|WikipediaLa Wikipedia en mari de les praderíes ye una versión de Wikipedia nun idioma que se fala nesta república rusa. Puedes visitala y contribuyir nella. 50px|none|WikipediaLa Wikipedia en mari de les llombes ye una versión de Wikipedia nun idioma que se fala nesta república rusa. Puedes visitala y contribuyir nella.

Llibros en mari

Idioma mari Categoría:Llingües de Rusia Categoría:Macrollingües Categoría:Mari El Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos