miniatura|Los 20 dígitos del sistema Kaktovik.

La numeración Kaktovik o numeración Kaktovik Iñupiaq es un sistema de dígitos numéricos de base 20 creado por los inupiat de Alaska. Estos dígitos son visualmente icónicos, ya que sus formas reflejan el valor numérico que representan.

El idioma iñupiaq utiliza un sistema numérico de base 20, al igual que otras lenguas esquimo-aleutianas de Alaska, Canadá y, en el pasado, Groenlandia. Los números arábigos, diseñados para un sistema de base 10, resultan insuficientes para representar los números en iñupiaq y otras lenguas inuit. Para solucionar este inconveniente, en 1994, estudiantes de Kaktovik (Alaska), inventaron una notación numérica de base 20 que se ha difundido entre los inupiat de Alaska y se ha considerado para su uso en Canadá.

Sistema El iñupiaq, al igual que otras lenguas inuit, emplea un sistema de conteo de base 20 con una subbase de 5 (un sistema quinario-vigesimal). Esto significa que las cantidades se cuentan en grupos de veinte (similar a los galeses o al francés "ochenta"), con numerales intermedios para 5, 10 y 15. Por ejemplo, el número 78 se expresa como tres veintes quince-tres.

Los dígitos Kaktovik reflejan gráficamente la estructura léxica del sistema numérico iñupiaq.

+ Los veinte dígitos 0 sinmarco|48x48pxkisitchisaġvik 5 sinmarco|35x35pxtallimat 10 sinmarco|34x34pxqulit 15 sinmarco|33x33pxakimiaq 1 sinmarco|48x48px atausiq 6 sinmarco|32x32px itchaksrat 11 sinmarco|32x32px qulit atausiq 16 sinmarco|31x31px akimiaq atausiq 2 sinmarco|33x33px malġuk 7 sinmarco|32x32px tallimat malġuk 12 sinmarco|32x32px qulit malġuk 17 sinmarco|31x31px akimiaq malġuk 3 sinmarco|34x34px piŋasut 8 sinmarco|33x33px tallimat piŋasut 13 sinmarco|33x33px qulit piŋasut 18 sinmarco|33x33px akimiaq piŋasut 4 sinmarco|32x32px sisamat 9 sinmarco|33x33px quliŋŋuġutaiḷaq 14 sinmarco|33x33px akimiaġutaiḷaq 19 sinmarco|32x32px iñuiññaġutaiḷaq

Los números mayores se forman combinando estos dígitos en una notación posicional: Decimal Vigesimal Arábigos Arábigos Kaktovik 20 1020sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 40 2020sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48px 400 10020sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 800 20020sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px

Valores En la siguiente tabla se presentan los valores decimales de los dígitos Kaktovik hasta tres posiciones a la izquierda y a la derecha del lugar de las unidades.

+Valores decimales de los números Kaktoviknn × 203n × 202n × 201n × 200n × 20−1n × 20−2n × 20−31sinmarco|48x48px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px8,000sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px400sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px20sinmarco|48x48px1sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48px0.05sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px0.0025sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px2sinmarco|33x33px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px16,000sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px800sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48px40sinmarco|33x33px2sinmarco|48x48px.sinmarco|33x33px0.1sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px0.005sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px3sinmarco|34x34px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px24,000sinmarco|34x34pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px1,200sinmarco|34x34pxsinmarco|48x48px60sinmarco|34x34px3sinmarco|48x48px.sinmarco|34x34px0.15sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|34x34px0.0075sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|34x34px4sinmarco|32x32px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px32,000sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px1,600sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48px80sinmarco|32x32px4sinmarco|48x48px.sinmarco|32x32px0.2sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px0.01sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px5sinmarco|35x35px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px40,000sinmarco|35x35pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px2,000sinmarco|35x35pxsinmarco|48x48px100sinmarco|35x35px5sinmarco|48x48px.sinmarco|35x35px0.25sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|35x35px0.0125sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|35x35px6sinmarco|32x32px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px48,000sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px2,400sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48px120sinmarco|32x32px6sinmarco|48x48px.sinmarco|32x32px0.3sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.015sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.000757sinmarco|32x32px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px56,000sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px2,800sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48px140sinmarco|32x32px7sinmarco|48x48px.sinmarco|32x32px0.35sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.0175sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.0008758sinmarco|33x33px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px64,000sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px3,200sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48px160sinmarco|33x33px8sinmarco|48x48px.sinmarco|33x33px0.4sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.02sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.0019sinmarco|33x33px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px72,000sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px3,600sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48px180sinmarco|33x33px9sinmarco|48x48px.sinmarco|33x33px0.45sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.0225sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.00112510sinmarco|34x34px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px80,000sinmarco|34x34pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px4,000sinmarco|34x34pxsinmarco|48x48px200sinmarco|34x34px10sinmarco|48x48px.sinmarco|34x34px0.5sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|34x34px 0.025sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|34x34px 0.0012511sinmarco|32x32px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px88,000sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px4,400sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48px220sinmarco|32x32px11sinmarco|48x48px.sinmarco|32x32px0.55sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.0275sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.00137512sinmarco|32x32px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px96,000sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px4,800sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48px240sinmarco|32x32px12sinmarco|48x48px.sinmarco|32x32px0.6sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.03sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.001513sinmarco|33x33px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 104,000sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 5,200sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48px 260sinmarco|33x33px 13sinmarco|48x48px.sinmarco|33x33px 0.65sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.0325sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.00162514sinmarco|33x33px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 112,000sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 5,600sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48px 280sinmarco|33x33px 14sinmarco|48x48px.sinmarco|33x33px 0.7sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.035sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.0017515sinmarco|33x33px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 120,000sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 6,000sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48px 300sinmarco|33x33px 15sinmarco|48x48px.sinmarco|33x33px 0.75sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.0375sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.00187516sinmarco|31x31px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 128,000sinmarco|31x31pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 6,400sinmarco|31x31pxsinmarco|48x48px 320sinmarco|31x31px 16sinmarco|48x48px.sinmarco|31x31px 0.8sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|31x31px 0.04sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|31x31px 0.00217sinmarco|31x31px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 136,000sinmarco|31x31pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 6,800sinmarco|31x31pxsinmarco|48x48px 340sinmarco|31x31px 17sinmarco|48x48px.sinmarco|31x31px 0.85sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|31x31px 0.0425sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|31x31px 0.00212518sinmarco|33x33px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 144,000sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 7,200sinmarco|33x33pxsinmarco|48x48px 360sinmarco|33x33px 18sinmarco|48x48px.sinmarco|33x33px 0.9sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.045sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|33x33px 0.0022519sinmarco|32x32px, sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 152,000sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48pxsinmarco|48x48px 7,600sinmarco|32x32pxsinmarco|48x48px 380sinmarco|32x32px 19sinmarco|48x48px.sinmarco|32x32px 0.95sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.0475sinmarco|48x48px.sinmarco|48x48pxsinmarco|48x48pxsinmarco|32x32px 0.002375

Origen miniatura|Mapa de Alaska destacando el borough de North Slope, parte de inupiat Nunaat.

Los números Kaktovik surgieron en 1994 como una actividad de enriquecimiento durante una clase de matemáticas sobre números binarios en la escuela secundaria Harold Kaveolook, ubicada en la isla Barter, Kaktovik (Alaska). Los estudiantes notaron que su idioma empleaba un sistema de base 20.

Al intentar escribir números o realizar operaciones aritméticas con números arábigos, descubrieron que no contaban con suficientes símbolos para representar los números iñupiaq. Inicialmente, crearon diez símbolos adicionales, pero estos resultaron difíciles de memorizar. La pequeña escuela, con solo nueve estudiantes, permitió que todos trabajaran juntos en la creación de una notación de base 20, guiados por su profesor, William Bartley.

Tras una lluvia de ideas, los estudiantes definieron varias características que un sistema ideal debería tener:

Simplicidad visual: Los símbolos debían ser "fáciles de recordar". Iconicidad: Debía existir una "relación clara entre los símbolos y sus significados". Eficiencia: Los símbolos debían ser "fáciles de escribir" y poder trazarse rápidamente sin levantar el lápiz del papel. Distinción: Debían "diferenciarse claramente de los números arábigos" para evitar confusiones entre ambos sistemas. Estética: Tenían que ser agradables a la vista.

En la notación posicional de base 20, el número veinte se escribe con el dígito 1 seguido del dígito 0. Como el idioma iñupiaq no tiene una palabra para cero, los estudiantes decidieron que el dígito 0 de Kaktovik se asemejaría a brazos cruzados, indicando que no se estaba contando nada.

Cuando los estudiantes de secundaria comenzaron a enseñar este sistema a los alumnos más jóvenes, estos últimos tendían a comprimir los números para que encajaran en bloques del mismo tamaño. Así, crearon una notación icónica en la que la subbase de 5 forma la parte superior del dígito y el resto la parte inferior, lo que resultó útil visualmente para realizar operaciones aritméticas.

Cómputo miniatura|Ábaco iñupiaq diseñado para usar con los números Kaktovik.

Ábaco Los estudiantes construyeron ábacos de base 20 en el taller de la escuela. Inicialmente, estos se diseñaron para facilitar la conversión entre decimal y base 20, pero los estudiantes descubrieron que su diseño se adaptaba naturalmente a la aritmética de base 20. La sección superior del ábaco tenía tres cuentas por columna para los valores de la subbase de 5, y la sección inferior tenía cuatro cuentas por columna para las unidades restantes.

Aritmética Los estudiantes encontraron que una ventaja de su nuevo sistema era que la aritmética resultaba más sencilla que con los números arábigos. Al sumar dos dígitos, el resultado se parecía visualmente a su suma. Por ejemplo:

2 + 2 = 4 sinmarco|33x33px + sinmarco|33x33px = sinmarco|32x32px