direita|thumb|250px|Placas de informação escritas em aranês Aranês é uma língua occitana falada no Vale de Aran. É um variante do dialeto gascão.
Estatuto O Estatuto da Comunidade Autónoma da Catalunha, de 1978, estabelece que "La parla aranesa serà objecte d'ensenyament i d'especial respecte i protecció." (A língua aranesa será objecto de ensino e protecção especial) [art. 3.º]. O aranês é ensinado em todos os níveis do ensino obrigatório e também se utiliza como língua veicular do ensino no Vale de Arão desde 1984. O aranês é idioma co-oficial no Vale de Arão, junto com o catalão e o castelhano, e é a língua utilizada no Conselh Generau d'Aran (Conselho Geral de Arão) e nas câmaras municipais de Vale de Arão. Na atual reforma do Estatuto de Autonomia da Catalunha, consta do art. 6: 5. La llengua occitana, denominada aranès a l'Aran, és la llengua pròpia d'aquest territori i és oficial a Catalunya, d'acord amb el que estableixen aquest Estatut i les lleis de normalització lingüística. (A língua occitana, denominada aranês no Arão, é a língua própria daquele território e é oficial na Catalunha, de acordo com o que estabelecem este Estatuto e as leis de normalização linguística).
O Vale de Arão é o único território de todo o domínio linguístico da Occitânia onde o occitano tem um reconhecimento oficial e protecção institucional. A consequência natural é que é neste território que a língua occitana está mais viva e divulgada entre a população. Se no conjunto da Occitânia francesa a percentagem da população que sabe falar a língua occitana é de 16%, no Arão é superior a 60%. Segundo os dados da última sondagem linguística (2000):
35,8% declara que sabe escrever em aranês 58,5% declara que sabe ler aranês 68,2% declara que sabe falar aranês 92,5% declara compreender aranês, ainda que não o fale 7,5% declara que não compreende aranês.
Principais características evolutivas do gasco-aranês aspiração do F latino, que passa a H: focus > huec ("fogo") desaparição do N intervocálico: luna > lua ("lua"). metátese do R : capra > craba ("cabra"). o R inicial incorpora A: ridere > arrir ("rir"). vocalização do L final, que pasa a U: mele > mèu ("mel"). rotacismo do L duplo intervocálico: illa > era ("ela"). o L duplo final passa a TH: castellum > castel > castèth ("castelo").
Quadro comparativo entre algumas línguas românicas + Quadro comparativo entre algumas línguas românicasLatimFrancêsPortuguêsCastelhanoCatalãoItalianoAranês FESTA fête festa fiesta festa festa hèsta LUNA lune lua luna lluna luna lua MELE miel mel miel mel miele mèu CASTELLUM château castelo castillo castell castello castèth ILLA elle ela ella ella lei era RIDERE rire rir reir riure ridere arrir CAPRA chèvre cabra cabra cabra capra craba
Ligações externas
Aranes Categoria:Línguas da Espanha Categoria:Vale de Aran