O Cárcere Provincial de Lugo, coñecido tamén como O Vello Cárcere, é un edificio histórico situado na cidade de Lugo, xunto á Muralla de Lugo. Construído entre 1882 e 1887 segundo un proxecto do arquitecto Nemesio Cobreros y Cuevillas, foi o principal centro penitenciario da provincia ata o seu peche en 1981.
Dende 2017 funciona como centro sociocultural municipal.
Historia A construción do cárcere iniciouse en 1882 e rematou en 1887, financiada pola Deputación Provincial de Lugo. O edificio foi deseñado seguindo o modelo do panóptico, formulado por Jeremy Bentham, que permitía a vixilancia dos presos dende un punto central mediante unha disposición radial das celas.
Inicialmente foi concibido para albergar uns 140 internos, substituíndo o antigo cárcere do bispo Armañá. O conxunto estaba formado por un edificio administrativo e o corpo principal de prisión, rodeados por un recinto amurallado con torres de vixilancia.
Tras o golpe de Estado de xullo de 1936, o cárcere converteuse nun dos principais centros de reclusión de presos políticos de Galicia. A masificación foi extrema: en 1937 chegou a albergar preto dun milleiro de persoas nun edificio deseñado para pouco máis dun cento de internos, e en 1939 recibiu centos de novos presos procedentes da fronte norte.
Entre 1936 e 1940 pasaron polo cárcere arredor de 5.000 persoas, segundo as investigacións da historiadora María Jesús Souto. Moitos dos presos foron sometidos ao sistema de redención de penas polo traballo, participando na construción de diversos edificios e infraestruturas da cidade de Lugo.
Tamén permaneceron encarceradas numerosas mulleres por motivos políticos. Entre elas destacou Consuelo Alonso González, coñecida como A Comunista, a única muller executada oficialmente na provincia de Lugo durante os primeiros anos da ditadura franquista.
Peche e rehabilitación O cárcere deixou de funcionar como estabelecemento penitenciario en 1981. Posteriormente acolleu diversas dependencias municipais, entre elas a Policía Local. En 2009 iniciouse un proxecto integral de rehabilitación promovido polo Concello de Lugo, conservando a estrutura histórica do edificio.
O 30 de marzo de 2017 abriu as súas portas como Centro Sociocultural O Vello Cárcere, destinado á celebración de exposicións, actividades culturais, programas educativos e iniciativas relacionadas coa memoria democrática.
En 2026 o Ministerio de Política Territorial e Memoria Democrática incoou o expediente para declarar a antiga prisión como Lugar de Memoria Democrática, ao considerar o edificio un dos principais espazos de represión política de Galicia durante a guerra civil e a ditadura franquista.
Notas
Véxase tamén
Categoría:Arquitectura civil en Lugo Lugo