Pedro Laín Entralgo, nado en Urrea de Gaén, Teruel, o 15 de febreiro de 1908 e finado en Madrid o 5 de xuño de 2001, foi un médico, historiador, ensaísta e filósofo español de ideoloxía falanxista nos seus comezos, que abandonou logo para volverse cara a conviccións democráticas e liberais. Cultivou, fundamentalmente, a historia e a antropoloxía médica. Entre outros recoñecementos, foi galardoado co Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades en 1989. Foi irmán do político socialista e tradutor José Laín Entralgo.
Traxectoria Naceu na localidade turolense de Urrea de Gaén o 15 de febreiro de 1908. Estudou medicina na Universidade de Valencia, onde obtivo, tras un exame, unha praza de colexial-bolseiro no entón Colexio do Beato Juan de Ribeira de Burjasot, hoxe Colexio Maior San Juan de Ribeira. En 1930 trasladouse a Madrid coa intención de especializarse en psiquiatría e en 1931 marchou a Viena bolseiro pola Xunta para a Ampliación de Estudos. Á súa volta traballou como médico na Mancomunidade Hidrográfica do Guadalquivir e no Instituto Psiquiátrico Provincial de Valencia. En 1934 casou con Milagro Martínez, coa que tivo dous fillos: Milagro e Pedro.
Tras o estalido da Guerra Civil traballou estreitamente xunto a outros escritores e poetas falanxistas, destacando a súa colaboración co clérigo Fermín Yzurdiaga. Chegaría a colaborar co diario Arriba España de Pamplona, así como coa revista Xerarquía. Ambas as publicacións eran editadas en Pamplona. Cando a comezos de 1938 Dionisio Ridruejo foi nomeado director xeral de Propaganda, Laín Entralgo fíxose cargo en Burgos do departamento de Edicións. Xunto a Dionisio Ridruejo fundou a revista Escorial en 1940. Esta publicación encarnou un espírito máis liberal. Pretendíase recuperar «o que fose recuperable» do mundo intelectual anterior á contenda para procurar reemprender o debate cultural na España de posguerra. Nela publicaron, entre outros, Dámaso Alonso, Azorín, Baroja, Marañón, Menéndez Pidal ou Zubiri. Segundo José Carlos Mainer, a revista “converteuse moi pronto no perdido fogar dunha literatura e no punto de cita en que un público, minoritario pero importante, puido ao fin recoñecer a herdanza das grandes revistas culturais de anteguerra”. Dirixiu así mesmo durante algúns anos a Editora Nacional.Padilla, Juan (2008). "Trayectoria de Laín Entralgo. De Los valores morales del nacionalsindicalismo (1941) a Descargo de conciencia (1976)": 123–130.
Durante os primeiros anos do franquismo, chegou a formar parte do Consello Nacional de FET e das JONS. En marzo de 1940 efectuou unha viaxe de índole cultural ao Terceiro Reich, enfocada a aumentar a colaboración e intercambios culturais entre España e a Alemaña nazi, onde acabou facendo alusión a reclamacións de España en Xibraltar e o norte de África.
Doutor en Medicamento e licenciado en Ciencias Químicas, ocupou a cátedra de Historia da Medicina da Universidade de Madrid desde 1942, que gañou en oposición tras a xubilación en 1940 do seu anterior titular, Eduardo García del Real. En 1948 fundou e dirixiu a revista Cuadernos Hispanoamericanos. En 1951 creou no CSIC o Instituto Arnaldo de Vilanova de Historia da Medicina o e das Ciencias Naturais.Padilla, Juan (2008). "Trayectoria de Laín Entralgo. De Los valores morales del nacionalsindicalismo (1941) a Descargo de conciencia (1976)": 123–130.
Exerceu o cargo de reitor da Universidade Central de Madrid desde 1951, durante o tempo en que Ruiz-Giménez foi ministro de Educación, dimitindo do seu cargo tras os acontecementos de 1956. Nese momento retirouse definitivamente da vida política.
Recoñecementos Foi membro da Real Academia Española, na que ingresou o 30 de maio de 1954, e da que foi director entre 1982 e 1987. da Real Academia Nacional de Medicina, na que ingresou o 14 de maio de 1946, e da Real Academia da Historia, na que ingresou o 7 de xuño de 1964. Foi doutor honoris causa por varias universidades europeas e americanas, como a Universidade de San Marcos en Lima, a Universidade de Tolosa, a Universidade de Zaragoza e a Universidade Brown en Rhode Island; e membro da Academia Europea de Ciencias, Artes e Letras.
En 1989 recibiu o Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades e en 1991 recibiu o V Premio Internacional Menéndez Pelayo. Foi galardoado tamén co premio Montaigne (1976), a Gran Cruz da Orde de Alfonso X o Sabio e o premio Aznar de xornalismo (1980).
Obra “Catro son, se non me engana a mirada”, escribe Laín á altura de 1958, “os temas esencias da miña produción escrita: a historia do saber médico, a antropoloxía xeral, a preocupación por España e os seus problemas e a crítica intelectual e literaria”.Laín Entralgo, Pedro (1958). Mis páginas preferidas. p. 7. Os seus traballos intelectuais oriéntanse en efecto, desde o primeiro momento, cara a problemas históricos, que lle serven xeralmente de preámbulo e modo de abordaxe de cuestións teóricas, ás que logo se dedicará de maneira sistemática. Móstrase nisto discípulo de Ortega y Gasset, aínda que o seu principal mentor filosófico será Zubiri, con quen Laín terá ademais estreita amizade. Como parte dun ambicioso proxecto sobre a historia da cultura española recente, publicou unha serie de obras, entre as que se inclúen Menéndez Pelayo (1944), Las generaciones en la historia (1945) y La generación del noventa y ocho (1945). Con elas, pretendía tender pontes, promovendo, desde a perspectiva dos vencedores, unha especie de "síntese superadora" entre as "dúas Españas" desgarradas pola Guerra Civil. A influencia tanto de Ortega y Gasset como de Eugenio d'Ors é evidente nestas obras.
Os seus estudos científicos tiveron un dobre enfoque, histórico e sistemático, evidente en dúas das súas obras máis importantes:La historia clínica: Historia y teoría del relato patográfico (1950), «unha obra monumental xeralmente considerada un dos cumios da historiografía médica mundial»,López Piñero, José María (2005). Real Academia de la Historia, ed. Pedro Laín Entralgo y la Historiografía Médica. p. 78. ISBN 9788496849136. e La relación médico-enfermo: Historia y teoría (1964). Nestas obras, adoptou unha visión da historiografía máis hermenéutica e interpretativa que positivista. Segundo José María López Piñero, «abandonou por completo a continuidade da "progresión ascendente" positivista, substituíndoa por un modelo descontinuo de cambio histórico, composto por "modos" ou "estilos de coñecemento médico" condicionados socioculturalmente en "situacións históricas" específicas».López Piñero, José María (2005). Real Academia de la Historia, ed. Pedro Laín Entralgo y la Historiografía Médica. p. 73. ISBN 9788496849136.
Mais os seus intereses estendéronse máis alá da historia, ao campo do desenvolvemento sistemático dunha antropoloxía médica e unha filosofía da humanidade, que explorou en tres dimensións fundamentais: como un ser que cre, espera e ama. E tamén, por suposto, como un ser que sofre enfermidade. Entre as súas obras máis importantes en antropoloxía médica están La relación médico-enfermo (1964), El estado de enfermedad (1968), El médico y el enfermo (1969) y Antropología médica para clínicos (1984). No que respecta á antropoloxía xeral, dedicou especial atención á esperanza, en obras comoLa espera y la esperanza: Historia y teoría del esperar humano (1957) o Antropología de la esperanza (1978). Mais tamén se interesou pola dimensión do amor en libros como Theory and Reality of the Other (1961) e On Friendship (1972). Teoría y realidad del otro (1961) y Sobre la amistad (1972).
Nos seus estudos antropolóxicos toma como punto de partida, por unha banda, as súas crenzas cristiás, que de forma moi concisa resume nos seguintes puntos: Deus creou ao home ao seu xeito; o home enteiro pervive tras a morte; durante a súa vida terrea, ao home élle posible comunicarse con Deus. Por outra banda, considera necesario ter en conta as últimas achegas da ciencia, tanto no terreo da evolución como no da neuroloxía, entre outros. Desde esta orientación, realiza unha crítica do concepto de alma desde Platón até os nosos días. Para iso apóiase na cosmoloxía de Xavier Zubiri, sobre todo na exposición dos niveis estruturais que o universo na súa esencia dinámica ha producido, presentada na obra Estructura dinámica de la realidad.. Afirmaba, por outra banda, que as cuestións sobre as que cabe ter un coñecemento certo non poderán ser máis que cuestións penúltimas; sobre as cuestións últimas só será posible ter un coñecemento incerto, probable.
Desde estes supostos, nos seus últimos anos aborda un gran proxecto de estudo histórico e sistemático da concepción do corpo humano, que non chegará a culminar, pero do que serán froito libros como O corpo humano: Oriente e Grecia antiga (1987), El cuerpo humano: Oriente y Grecia antigua (1987), El cuerpo humano: Teoría actual (1989), Cuerpo y alma: Estructura dinámica del cuerpo humano (1991) e Qué es el hombre: Evolución y sentido de la vida (1999) Nestas obras elabora unha teoría “dinamicista”, que se sitúa entre o espiritualismo e o materialismo, segundo a cal a alma, a mente ou o psiquismo humano non se reduce a materia, pero tampouco é nada independente dela, senón resultado dun salto cualitativo no proceso de complejización das estruturas orgánicas.Cf Gracia, Diego. “Pedro Laín Entralgo”. Diccionario biográfico español. Real Academia de la Historia.
No ano 1949 alcanzou notoriedade o seu libro España como problema, ao que replicou pronto Rafael Calvo Serer co seu España sin problema (outubro 1949), e no que propuña unha especie de asunción “superadora” como solución ao enconado enfrontamento entre as “dúas Españas”. Para Calvo Serer, pola contra, “desde 1939 España deixou de "ser un problema".Padilla, Juan (2008). "Trayectoria de Laín Entralgo. De Los valores morales del nacionalsindicalismo (1941) a Descargo de conciencia (1976)": 123–130.
Durante toda a súa vida, xunto ao seu labor como profesor e autor académico, Laín desenvolveu unha ampla actividade como ensaísta, da que son testemuño libros como Vestixios: Ensayos de crítica y amistad (1948), La empresa de ser hombre (1958), Ciencia y vida (1970) y Teatro del mundo (1986). Durante anos escribiu ademais a crítica teatral da revista Gaceta Ilustrada, actividade que o levou tamén, entre os anos 1964 e 1968, a compor obras teatrais, nas que traslada á escena algunhas das inquietudes antropolóxicas que o acompañaban: Cuando se espera, Entre nosotros, Las voces y las máscaras...
Na súa obra histórico-médica estrita cabe destacar, ademais das obras mencionadas, os seus estudos sobre o medicamento antigo (La curación por la palabra en la Antigüedad clásica, 1958; La medicina hipocrática, 1970), a coordinación dunha monumental Historia universal do medicamento (1972-1975), na que participaron non só especialistas españois, senón tamén historiadores do medicamento estranxeiros, a dirección da colección “Clásicos de la Medicina”, editada polo CSIC, e a publicación de innumerables monografías, entre as que son destacables as dedicadas a científicos españois como Ramón e Cajal e Marañón. En todas estas obras, un dos trazos máis destacables é, en palabras do seu discípulo López Piñero, “a súa excepcional capacidade de asumir as máis recentes novidades intelectuais, científicas, técnicas e sociais”.López Piñero, José María (2005). Real Academia de la Historia, ed. Pedro Laín Entralgo y la Historiografía Médica. p. 101. ISBN 9788496849136.