Boris III de Bulgaria (en búlgaro: Борис III), nado en Sofía o 30 de xaneiro de 1894 e finado na mesma cidade o 28 de agosto de 1943, foi o penúltimo tsar de Bulgaria. Foi un monarca moi popular entre os seus súbditos, ademais dunha das figuras clave nos Balcáns durante o período de entreguerras e a segunda guerra mundial.
Era o fillo máis vello do tsar Fernando I e accedeu ao trono tras a abdicación do seu pai, acusado de levar a Bulgaria á derrota na Primeira guerra mundial. Asumiu, con só 24 anos, o goberno dun estado arruinado, ao bordo do caos e dividido entre os extremistas de esquerda e dereita. A pesar dos seus esforzos por estabilizar a vida política do seu país, Boris non puido contra o autoritarismo dos seus primeiros ministros Aleksandr Stamboliskii e Aleksandr Tsankov.
Boris foi un filántropo, que adoitaba viaxar polo país para axudar á poboación máis necesitada. Tamén visitou outros países en pro de mellorar a imaxe de Bulgaria tras a primeira guerra mundial. Foi durante un destes viaxes cando coñeceu á princesa Xoana de Savoia, con quen casou en 1930.
En 1934, a depresión económica e os conflitos políticos levaron a un golpe militar organizado e liderado por oficiais do Zveno, que instauraron un réxime ditatorial coa idea de establecer unha república. Boris recuperou o control ao ano seguinte e, para evitar unha nova crise política, impuxo ao país unha ditadura.
Contrario aos métodos brutais dos réximes totalitarios, Boris intentou en balde aproximarse ás democracias occidentais, pero a indiferenza internacional o levou a estreitar relacións coa Alemaña nazi. Como pacifista convencido, intentou manterse neutral durante a segunda guerra mundial; pero, en 1941, co exército alemán na fronteira búlgara, o monarca viuse obrigado a aliñarse co Eixo. A pesar da alianza formal, non participou militarmente no conflito e negouse a deportar os xudeus cara a Alemaña.
En 1943, dúas semanas despois dunha reunión con Adolf Hitler, Boris morreu en estrañas circunstancias. Foi sucedido polo seu fillo Simeón.
Familia e primeiros anos dereita|100px|miniatura|Monograma. Bautismo controvertido O 30 de xaneiro de 1894, ás 5:18 da mañá, Fernando I de Bulgaria -por entón Fernando de Saxonia-Coburgo-Gotha e príncipe rexente de Bulgaria- e a súa esposa María Luísa de Borbón-Parma, anunciaban con 101 disparos de canón o nacemento do seu primeiro fillo, Boris, príncipe de Tarnovo.
Este nacemento produciuse nun momento en que Bulgaria atopábase nunha curiosa encrucillada política: un novo principado, que formaba parte do musulmán Imperio Otomán e onde a maioría da poboación profesaba a fe ortodoxa, estaba gobernado por un matrimonio de católicos devotos. Naquela época, a relixión tiña unha grande importancia na rexión. O feito de que Fernando fose un oficial austríaco, fillo dun príncipe alemán aliado do Reino Unido, Augusto de Saxonia-Coburgo-Gotha, e dunha francesa, Clementina de Orleáns, e elixido por unha asemblea antirrusa fixeron que as relacións coa ortodoxa Rusia se deterioraran.
Cando Boris xa fora bautizado como católico, Fernando pensou en convertelo ao cristianismo ortodoxo. Un bautismo ortodoxo non só o achegaría ao seu pobo, senón tamén ao tsar Alexandre III de Rusia, que se negaba a recoñecer a súa posición. Con todo, esa decisión supoñía diversos riscos e a noticia conmocionou a toda a Europa católica. O papa León XIII ameazou a Fernando coa excomuñón, o emperador Francisco Xosé I de Austria con declararlle a guerra e a princesa María Luisa opúxose rotundamente á idea. Fernando dubidou pero, por razóns de Estado, tomou unha decisión: o 15 de febreiro de 1896, Boris converteuse ao rito ortodoxo e o tsar Nicolao II de Rusia, quen sucedeu a Alexandre III e estaba casado cunha neta da raíña Vitoria do Reino Unido, foi o seu padriño. Fernando foi excomungado e a súa esposa, indignada e avergoñada, deixou o país e levouse ao seu segundo fillo, o príncipe Cirilo, bautizado como católico.
Educación miniatura|esquerda|Boris con cinco anos. O 31 de xaneiro de 1899, un día logo de dar a luz á princesa Nadezhda, a princesa María Luísa morreu por complicacións no parto, agravadas por unha pneumonía. A educación do príncipe Boris foi confiada á súa avoa paterna, a princesa Clementina de Orleáns, filla do rei Lois Filipe I de Francia. Coa súa morte, o 16 de febreiro de 1907, Fernando asumiu a responsabilidade da educación do fillo. Escolleu como titor do príncipe a un romando, pero elixiu persoalmente a todos os profesores, aos que lles esixiu que lle desen unha instrución rigorosa. Boris estudou todas as disciplinas que se ensinaban nas escolas búlgaras, ademais de francés e alemán. Máis tarde aprendería tamén italiano, inglés e ata albanés. A educación militar estivo a cargo de oficiais búlgaros.
O seu pai inculcoulle a paixón polas ciencias naturais, disciplina que Boris continuou estudando ao longo da súa vida e da que se converteu nun verdadeiro especialista. Fernando tamén foi o responsable do gusto do príncipe pola mecánica, especialmente pola locomoción. En setembro de 1910, con só 15 anos, Boris aprobou os exames para mecánico ferroviario.
Con todo, a vida en palacio non era fácil para o mozo Boris. O seu pai, ou mellor o «monarca», como os fillos chamábano, era autoritario e violento. Arrogante e indiferente, con frecuencia facía chorar aos seus familiares cos seus comentarios sarcásticos. Salvo nas cerimonias oficiais, Boris non tiña ningún contacto co pobo búlgaro nin co mundo exterior. O palacio, alcumado por el como «a prisión», non lle ofrecía unha vida sinxela, nin fácil nin alegre.
Testemuña de grandes acontecementos miniatura|dereita|O príncipe na adolescencia. O 22 de setembro de 1908, aproveitándose da crise política derivada da Revolución dos Mozos Turcos no Imperio Otomán, Fernando declarou a Independencia de Bulgaria e proclamouse tsar, como Fernando I.
A partir de 1911, Boris conseguiu unha relativa liberdade do control paterno e empezou a viaxar para coñecer o mundo. Estas viaxes supuxeron a súa entrada no escenario internacional. Así, no mesmo ano, asistiu á coroación do seu primo Xurxo V do Reino Unido en Londres e ao funeral da raíña María Pía de Portugal en Turín, acontecementos nos que puido manter contacto coa realeza e outros xefes de Estado. O 1 de setembro de 1911, nunha visita ao seu padriño, o tsar Nicolao II, Boris foi testemuña presencial dun atentado que acabaría catro días despois coa vida do primeiro ministro ruso Piotr Stoliipin, durante unha representación na ópera de Kíiv.
En xaneiro de 1912, Boris alcanzou a maioría de idade e converteuse en capitán e comandante dun rexemento. Co estoupido da primeira guerra dos Balcáns en outubro dese ano, conflito que uniu a serbios, gregos, montenegrinos e búlgaros contra o dominio otomán en Macedonia, o príncipe entrou a formar parte do Estado Maior do Exército e non dubidou en loitar nas liñas da fronte.
Trala vitoria na guerra, e ante a falta dun consenso sobre a partición do territorio macedonio, en 1913 Bulgaria decidiu atacar os seus antigos aliados, dando principio á segunda guerra dos Balcáns, un conflito no que o exército búlgaro enteiro foi diminuído polo cólera. Como testemuña ocular dos feitos, Boris volveuse máis tarde un pacifista convencido.
O fracaso militar parecía facer inevitable a abdicación de Fernando I. Boris foi animado a abandonar o palacio e refuxiarse no exército, para prepararse a ascender ao trono. Negándose a retirarse, o príncipe respondeu: «Non quero reinar. Se o tsar vaise, voume con el.» Finalmente, Fernando I non abdicou e Boris foi enviado a unha Escola Superior de Guerra, onde recibiu o mesmo tratamento que os demais oficiais.
esquerda|miniatura|Boris III xunto aos seus irmáns. En 1915, Fernando I aliouse cos Imperios centrais e fixo que Bulgaria entrase na primeira guerra mundial. Boris protestou publicamente contra a decisión e foi apresado, por orde do seu pai, durante varios días (por esa actitude Francia e o Reino Unido expresaron a súa gratitude ao príncipe en 1918). Posteriormente, foi nomeado oficial en misión especial nunha base militar do exército búlgaro. As súas funcións foron, en xeral, garantir a boa execución das operacións e coordinar as diferentes frontes. Cumprindo este papel, tivo a oportunidade de visitar a fronte e inspeccionar trincheiras, co que conseguiu trabar amizade con oficiais e soldados.
Tsar dos búlgaros Baixo o reinado do seu pai, Bulgaria coñeceu diversos fracasos militares:
A segunda guerra dos Balcáns acabou no Tratado de Bucarest, polo que Bulgaria tivo que ceder moitos territorios e pagar indemnizacións aos seus veciños. A primeira guerra mundial acabou no Tratado de Neuilly-sur-Seine, que supuxo para Bulgaria a perda de varios territorios, incluída a súa saída ao mar Exeo, e o pago de grandes compensacións económicas aos países ganadores.
Premido polo pobo búlgaro e os vencedores, Fernando I abdicou o 3 de outubro de 1918 e partiu xunto cos seus fillos cara ao exilio en Coburgo. Ese mesmo día, o príncipe herdeiro foi proclamado tsar co título de Boris III.
Con todo, o seu reinado non empezou ben: as malas colleitas de 1917 e 1918, os racionamentos e a ocupación estranxeira deron impulso aos partidos de esquerdas: a Unión Nacional Agraria de Bulgaria e o Partido Comunista. No entanto, de todos os Estados derrotados en 1918, só Bulgaria seguía sendo unha monarquía.
Pola súa banda, Boris -illado da súa familia- só volvería ver ás súas irmás en 1921 e ao seu irmán Cirilo en 1926.
Impotencia ante os réximes autoritarios miniatura|dereita|Selo conmemorativo do primeiro aniversario da coroación de Boris III. O 6 de outubro de 1919, un ano despois da subida de Boris III ao trono, a Unión Agraria venceu nas eleccións e forzou ao tsar a nomear ao seu líder, Aleksandr Stamboliski, primeiro ministro. Moi popular entre os campesiños, que compoñían a maior parte da poboación, Stamboliski deixou clara a súa oposición á monarquía. Ao instituír unha «ditadura campesiña» gañouse a hostilidade das clases medias e dos militares.
A Unión Agraria gobernou o país ata o 9 de xuño de 1923, cando un golpe militar lle arrebatou o poder. Aleksandr Tsankov, un dos xefes golpistas, asumiu o goberno e implantou un réxime autoritario. Durante o seu goberno, Bulgaria viviu un período de gran inestabilidade. O 23 de setembro dese mesmo ano, houbo unha insurrección comunista que fracasou, e que serviu de pretexto para un «terror branco», durante o cal terrorismo e contraterrorismo causaron máis de vinte mil vítimas.Quid (2005), p. 1149 Calcúlase que en 1924 houbo douscentos asasinatos por motivos políticos.
Os dous atentados O 13 de abril de 1925, Boris III e outras catro acodes volvían de cazar en Arabakonak, preto da cidade de Botevgrad, cando foron emboscados nun atentado que acabou coa morte de dous membros do grupo. O condutor do tsar foi ferido de bala e perdeu o control do vehículo, que se estrelou contra un poste. Boris e os outros superviventes salváronse grazas a un autobús que pasaba por alí. Ese mesmo día, tamén o antigo xeneral e deputado Konstantin Georgiev foi asasinado.
Tres días despois, durante o funeral do xeneral Georgiev -acto que contaba coa presenza de diversos dirixentes búlgaros-, comunistas e anarquistas colocaron bombas na catedral de Sveta-Nedelya, que explotaron en metade da cerimonia funeraria e causaron cento vinte e oito vítimas, entre elas o alcalde de Sofía, once xerais, vinte e cinco oficiais superiores, o xefe de policía e un grupo de nenas. Boris III salvouse porque estaba no funeral dun dos seus amigos, que morrera no atentado anterior, e chegou á catedral tralas explosións. Este segundo ataque, que fracasou pois o seu obxectivo era matar a Boris III, motivou unha gran represión por parte das autoridades, que arrestaron a 3194 persoas, das que 268 foron condenadas a morte.
A popularidade do tsar miniatura|dereita|As princesas Nadezhda e Eudoxia, irmás de Boris III.