José Régio, pseudónimo de José Maria dos Reis Pereira, nado en Vila do Conde o 17 de setembro de 1901 e finado no mesmo lugar o 22 de decembro de 1969, foi un escritor, poeta, dramaturgo, novelista, contista, ensaísta, cronista, crítico, autor de diario, memorialista, epistológrafo e historiador da literatura portuguesa, para alén de editor e director da influente revista literaria Presença, deseñador, pintor, e gran coñecedor e coleccionador de arte sacra e popular. Ten unha biblioteca e unha escola secundaria co seu nome en Vila do Conde e en Portalegre unha escola de ensino básico.
Traxectoria Naceu en Vila do Conde, fillo do ourive José Maria Pereira Sobriño e de Maria da Conceição Reis Pereira, e aí viviu até acabar o quinto ano do instituto. Aínda mozo publicou os seus primeiros poemas nos xornais vilacondenses A República e O Democrático, dirixidos polo seu tío e padriño António Maria Pereira Júnior.
Despois dunha breve e infeliz pasaxe por un internado do Porto (que serviu de materia novelable para Unha gota de sangue), aos dezaoito anos foi para Coímbra, onde se licenciou en Filologia Românica en 1925 coa tese As correntes e as individualidades na moderna poesia portuguesa. Esta tese na época pasou un pouco ignorada, unha vez que valorizaba poetas case descoñecidos na altura, como Fernando Perssa e Mário de Sá-Carneiro; mais, en 1941, foi ampliada e publicada co título Pequena história da moderna poesia portuguesa.
Foi en 1927 que José Régio comezou a ensinar Portugués e Francés nun instituto no Porto, até 1928, e a partir dese ano en Portalegre, onde ensinou gran parte da súa vida no entón Liceu Nacional de Portalegre (actual Escola Secundaria Mouzinho da Silveira) de 1929 a 1962, ano en que se xubilou do servizo docente. Mantívose en Portalegre até 1966, cando regresou definitivamente a Vila do Conde.
Régio escritor e teórico: o movemento da 'presenza' e outras revistas En 1927, con Branquinho da Fonseca e João Gaspar Simões, fundou a revista Presença, que veu a ser publicada, irregularmente, durante trece anos. Esta revista veu a marcar o segundo modernismo portugués, que tivo como principal impulsionador e ideólogo a José Régio, que tamén escribiu en xornais e revistas como Seara Nova, Ler, O Comércio do Porto, o Diário de Lisboa, o Diario Popular e o Diário de Notícias, Contemporânea (1915-1926), Renovação (1925-1926), Movemento (1933-1934), Princípio (1930), Suroeste (1935), Altura (1945), Mundo Literário (1946-1948), Variante (1942-43) e na revista luso-brasileira Atlântico entre moitas outras, portuguesas, ultramarinas, rexionais e locais.
A arte pola vida Como escritor, José Régio é considerado un dos grandes creadores da moderna literatura portuguesa. Reflectiu en toda a súa obra problemas relativos ao conflito entre o Home e Deus, o artista e a sociedade, o Eu e os outros. Construíu a súa poderosa arte poética e ficcional nun ton misticista e nun intimismo psicoloxista con que analizaba a problemática das relacións humanas e da soidade do individuo, procedendo ao mesmo tempo a unha dolorosa autoanálise.
A pesar do réxime conservador de entón, Régio mantívose fiel aos seus ideais de socialista cristián e tivo durante a súa vida unha participación activa, aínda que moderada, na vida pública, sen na súa escrita condescender cunha mera contestación panfletaria. Debido á súa posición independente polemizou con escritores oriundos do neorrealismo, do concretismo, do experimentalismo e do formalismo, defendendo o ideal presencista dunha arte pola vida, fortemente individualista e que expresase con sinceridade as máis íntimas emocións do artista - nas cales atribúe especial relevancia aos dilemas morais e á indagación relixiosa. Mais se a inspiración do artista fose predominantemente social, habería que expresala con independencia de calquera programa políticos (e Régio así o demostrou na súa poesía social de Fado, A Chaga do Lado e Cântico Suspenso), o que representou un desafío moi contestado naquela época de estritos aliñamentos.
Os cafés e as tertúlias En Coímbra, no Café Central, reuníase o grupo de mozos da Presença, incluíndo João Gaspar Simões e Branquinho da Fonseca, "cenáculo onde Régio realmente pontificava". Despois, nos seus anos de Alentejo, Régio presidiu a nova conversa no Café Central, agora de Portalegre, que integraba entre outros o médico Feliciano Falcão, o pintor Arsénio da Ressurreição e o capitán Carlos Saraiva e por onde pasaron, en cumprimento do servizo militar no Cuartel de San Francisco, os milicianos David Mourão-Ferreira (marzo a xuño de 1952) e Eugénio Lisboa (feb. 1954 a feb. 1955).
Xa os últimos anos da súa vida, Régio foi de novo a figura tutelar dunha conversa que reunía semanalmente no Diana-Bar da Póvoa de Varzim, ou no restaurante Marisqueira en A-Velo-Mar (o "grupo dos sábados") a que comparecían regularmente Manuel de Oliveira, Luís Amaro de Oliveira, João Francisco Marques, Orlando Taipa, Flávio Gonçalves e Pacheco Neves e a que se xuntou Agustina Bessa-Luís.
Régio coleccionista e anticuario Durante o tempo que pasou no Alentejo, e para apoiar as súas apetencias de coleccionista, Régio desenvolveu un pequeno negocio de comercio e restauración de antigüidades, e empregou artífices pola súa conta para recuperar as súas propias pezas e aquelas que vendía.
Veu así a reunir unha extensa e preciosa colección de antigüidades e de arte sacra alentejanas que vendeu ao Concello de Portalegre en 1964, coa condición de que este comprase tamén o edificio da pensión onde vivira e de o transformar en casa-museo. Providenciou de igual modo para a súa casa de Vila do Conde e hoxe en día ambas as dúas casas de Vila do Conde e de Portalegre son casas-museo onde se expón un rico acervo de arte sacra e de arte popular, as dúas predileccións artísticas de Régio.
Colaboracións artísticas e premios de homenaxe Algúns dos seus libros foron ilustrados polo seu irmán, o pintor Julio/Saúl Días, outros polo propio Régio, entre unha pléiade de ilustradores que se inspiraron na súa obra, incluíndo Bernardo Marques, Cámara Leme, Lima de Freitas, Stuart Carballeiras, entre moitos outros.
Grande apreciador de cinema, colaborou activamente con varios cineastas, sobre todo con Manoel de Oliveira que realizou filmes coa súa asesoría e outros inspirados na súa obra.
En 1965 Amália Rodrigues gravaría 'Fado portugués' de José Régio, nun LP que recibiría o nome da composición de abertura: Amália Rodrigues – Fado portugués.
Recibiu en 1961 o Premio Diario de Noticias por As monstruosidades vulgares; en 1963 o gran Premio de Novelística da Sociedade Portuguesa de Escritores por Hai máis mundos; en 1970, a título póstumo, o Premio Nacional de Poesía da Secretaría de Estado da Información e Turismo (SEIT) por Música Ligeira.
En Portalegre hai unha casa museo de José Régio e outra en Vila do Conde.
Vida persoal Foi irmán do poeta, pintor e enxeñeiro Júlio Maria dos Reis Pereira, que como artista plástico asinaba Julio e como poeta Saúl Dias. Tivo dous irmáns máis que se dedicaron ás artes plásticas, Apolinário José (1917-2000) e João Maria (1922-2009) e aínda un outro, Antonino Maria (1905-1965), que emigrou mozo para o Arrecife, Pernambuco. Dúas irmás morreron cedo. Nunca casou, mais non era célibe: do seu sentimento amoroso dá conta o seu Soneto de Amor.
Grande fumador, acabou morrendo vítima de ataque cardíaco.
Obras publicadas
Poesía
1925 — Poemas de Deus e do Diabo 1929 — Biografia 1936 — As Encruzilhadas de Deus 1941 — Fado 1945 — Mas Deus é Grande 1954 — A Chaga do Lado 1961 — Filho do Homem 1968 — Cântico Suspenso 1970 — Música Ligeira: volume póstumo, org. Alberto de Serpa (Prémio Nacional de Poesia 1970 da Secretaria de Estado da Informação e Turismo (SEIT). 1971 — Colheita da Tarde: volume póstumo, org. Alberto de Serpa.
Ficción
1934 — Jogo da cabra-cega 1941 — Davam grandes passeios aos domingos 1942 — O príncipe com orelhas de burro – História para crianças grandes – Novela 1945 — A velha casa I - Uma gota de sangue 1946 — Histórias de mulheres (inclúe O vestido côr-de-fogo) 1947 — A velha casa II - As raízes do futuro 1955 — A velha casa III - Os avisos do destino 1960 — A velha casa IV - As monstruosidades vulgares (Prémio Diário de Notícias en 1961) 1962 — Há mais mundos (Grande Prémio de Novelística da SPE en 1963). 1966 — A velha casa V - Vidas são vidas
Ensaio, Crítica, Historia da Literatura
1925 — As correntes e as individualidades na moderna poesia portuguesa. 1936 — Críticos e criticados 1937 — António Botto e o amor 1940 — Em torno da expressão artística 1941 — Pequena história da moderna poesia portuguesa 1964 — Ensaios de interpretação crítica 1967 — Três ensaios sobre arte 1977 — Páginas de doutrina e crítica da Presença (recolha póstuma).
Teatro
1936 — Sonho de uma véspera de exame 1940 — Jacob e o anjo. 1953: 2ª versión 1940 — Sou um homem moral 1947 — Benilde ou a virgem-mãe 1949 — El-Rei Sebastião 1954 — A salvação do mundo 1957 — Três peças em um acto: Três máscaras - 2 1967 — O judeu errante 1984 — Três máscaras
Autobiografía
1971 — Confissão dum homem religioso - páginas íntimas 1994 — Páginas do diário íntimo
Correspondencia
1986 — Correspondência com Jorge de Sena. 1989 — Correspondência com Flávio Gonçalves . 1994 — Correspondência (antologia) 1994 — Correspondência com António Sérgio. 1997 — Correspondência familiar (cartas a seus pais). 2001 — Cartas a seu irmão Apolinário. 2007 — Correspondência com Vitorino Nemésio. 2008 — Correspondência com Álvaro Ribeiro. 2015 — Correspondência com seu irmão Antonino. 2016 — Correspondência com Eugénio Lisboa.
Notas
Véxase tamén
Outros artigos
Orfeu (editora)
Bibliografía
Saraiva, Antonio José; Lopes, Óscar (1978): História da literatura portuguesa. Porto.
Ligazóns externas
Site de referência para os estudos regianos, em atualização permanente Biografía Completa - Instituto Camões Biografía y algunos poemas de José Régio - As Tormentas
Categoría:Alumnos da Universidade de Coímbra Categoría:Poetas de Portugal Categoría:Escritores de Portugal Categoría:Nados en Vila do Conde Categoría:Finados en 1969 Categoría:Nados en 1901