A guerra de CleómenesPolibio, 2.46 (-229/-228 a -222) foi un conflito militar ocorrido entre Esparta e os seus aliados de Elis contra a liga Aquea e Macedonia. A guerra concluíu coa vitoria macedonia e aquea.
En -235, Cleómenes III ascendeu ao trono de Esparta e comezou un programa de reformas para recuperar a antiga disciplina espartana e depor aos éforos. Cando estes enviaron a Cleómenes a capturar unha cidade situada na fronteira con Megalópole, os aqueos declararon a guerra en -229 Cleómenes respondeu arrasando Acaia, derrotou no monte Liceo a un exército liderado por Arato de Sición que fora enviado a atacar Elis e a un segundo exército preto de Megalópole. En canto á súa política interior, ordenou o asasinato dos éforos.
En rápida sucesión, Cleómenes desposuíu ás cidades de Arcadia das súas guarnicións aqueas, para logo esmagar a outra forza inimiga en Dyme. Enfrontando a dominación da liga por parte de Esparta, Arato debeu solicitar o socorro de Antígono III de Macedonia para vencer aos espartanos. A cambio pola axuda proporcionada, os aqueos tiveron que entregar o Acrocorinto a Antígono. Cleómenes invadiu Acaia e tomou o control de Corinto e Argos; con todo, cando Antígono chegou ao Peloponeso, o rei espartano debeu retirarse a Laconia. O exército aqueo-macedonio enfrontouse ao espartano en Selasia, onde os últimos foron derrotados. Cleómenes fuxiu á corte do seu aliado Ptolomeo III de Exipto, lugar onde finalmente se suicidou tras o fracaso dunha revolta contra os láxidas. Preludio Cleómenes III ascendeu ao trono de Esparta en -236 ou -235 , logo de depor ao seu pai, Leónidas II, nunha década onde as disputas entre as dúas familias reais se achaban no seu punto máis alto. Durante a confusión, Leónidas II fixo executar ao rei rival, o reformista Axis IVPlutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 3* Plutarco, Vidas paralelas, "Agis", 20.
En -229, Cleómenes tomou as cidades de Texea, Mantinea, Cafias e Orcómeno en Arcadia, as cales se aliaron coa liga Etolia. Os historiadores Polibio e Sir William Smith afirman que Cleómenes capturou as cidades de forma traizoeira; con todo, o tradutor de Plutarco en Esparta, Richard Talbert, sinala que Cleómenes as ocupou a petición das mesmas. Ese mesmo ano, os éforos enviaron a Cleómenes a capturar o Atenaión, situado preto de Belbina e un dos puntos de ingreso a Laconia, que nesa época se achaba en disputa por parte de Esparta e Megalópole. Mentres tanto, a liga Aquea convocou a unha reunión dos seus membros e declarou a guerra a Esparta, polo que Cleómenes fortificou a súa posición como represalia. En resposta, Arato de Sición, o strategos da liga Aquea, tentou capturar Texea e Orcómeno mediante un ataque nocturno. A manobra fracasou e Arato debeu retirarse coa esperanza de que o seu intento se mantivese na ignorancia[n. 1]Polibio, The Rise of the Roman Empire, 2.46* William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleómenes III"* Plutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 4Polibio 2.46* William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleómenes III"* Plutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 4.
Cleómenes descubriu o plan e enviou unha mensaxe a Arato onde lle preguntaba os motivos da expedición. Arato contestou que acudira a evitar que Cleómenes fortificase Belbina, ao que Cleómenes respondeu dicindo: «se non te molesta, escribe indicándome por que trouxeches todos eses fachos e escaleiras»Plutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 4* William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleómenes III".
Os primeiros anos e o éxito alt=A map of the Peloponnese, the southernmost area of Greece. The cities mentioned in the article text are shown, in general clustered north of Sparta, all within roughly 50 km of each other.|miniatura|314x314px|Un mapa da zona do Peloponeso (o sur de Grecia) mostra importantes cidades e localidades da guerra de Cleómenes. A liga Aquea móstrase en vermello. Logo de fortificar Belbina, Cleómenes avanzou sobre Arcadia con tres mil unidades de infantaría e algunhas de cabalaría. Con todo, os éforos chamárono de regreso, o que permitiu que Arato capturase Cafias tan pronto como Cleómenes regresou a Laconia. Cando dita noticia chegou a Esparta, os éforos volveron enviar ao rei espartano, quen tomou a cidade de Metidrio, en terras de Megalópole, e logo devastou o territorio ao redor de Argos.
Aproximadamente no mesmo momento, a liga Aquea enviou un exército baixo o mando dun novo strategos, Aristómaco de Argos (quen fora elixido no cargo en maio de -228), para que se enfrontase a Cleómenes. O exército aqueo, composto por vinte mil unidades de infantaría e mil de cabalaría, avanzou contra o exército espartano de cinco mil homes en Palantio. Arato, que acompañaba a Aristómaco, aconselloulle retirarse. William Smith coincide con Arato respecto de que vinte mil aqueos non eran rivais para cinco mil espartanos.
Mentres tanto, Ptolomeo III de Exipto, quen fora aliado da liga Aquea durante as súas guerras contra Macedonia, transferiu o seu apoio financeiro a Esparta. Esta decisión de Ptolomeo baseouse no cálculo de que unha Esparta renacente sería unha aliada moito máis valiosa que a liga Aquea para combater aos macedoniosPeter Green, Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age, 249* Polibio, Rise of the Roman Empire, 2.51.
En maio de -227, Arato foi elixido unha vez máis como strategos e atacou Elis. Os habitantes da cidade solicitaron axuda a Esparta; mentres os aqueos regresaban de Elis, Cleómenes atacounos e derrotou a todo o seu exército cerca do monte Liceo. Aproveitando o rumor de que morrera durante o combate, Arato atacou e capturou MantineaPlutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 5* William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleómenes III".
A continuación, tras a morte do fillo de Axis IV, o rei euripóntida Eudamidas III (envelenado por orde de Cleómenes segundo Pausanias) Cleómenes fixo volver do seu exilio en Mesene ao seu tío Arquídamo V para que ascendese ao tronoPausanias, Description of Greece, 2.9.1. Con todo, en canto Arquídamo regresou á cidade, foi asasinado. Posto que as fontes antigas se contradin, non queda claro o papel de Cleómenes en dito suceso: mentres que Polibio afirma que Cleómenes ordenou a execución, Plutarco móstrase en desacordoPlutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 5* Polibio, Rise of the Roman Empire, 5.37".
A batalla de Ladocea e as reformas miniatura|300x300px|Falanxe grega tradicional con lanzas e escudos grandes (aspis). Ese mesmo ano, Cleómenes subornou exitosamente aos éforos para que lle permitisen continuar a súa campaña contra os aqueos, co que avanzou dentro do territorio de Megalópole e capturou o poboado de Leuctra. Como resposta, un exército aqueo chegou ao lugar, socorreu á cidade e obtivo unha vitoria menor sobre o grupo de espartanos que se atopaba máis preto das murallas. Cleómenes viuse obrigado a retirarse coas súas tropas, bordeando unha serie de barrancos. Arato ordenou aos aqueos que non perseguisen aos lacedemonios por aquel terreo, pero Lidadas de Megalópole desobedeceu a orde e cargou contra eles coa cabalaría. Coa vantaxe do terreo do seu lado, e grazas a que a cabalaría inimiga se achaba dispersa, Cleómenes enviou aos seus soldados cretenses e tarentinos a enfrontar a Lidadas. Estes derrotaron á cabalaría e Lidadas atopou a morte. Os espartanos, afoutos polo sucedido, cargaron contra o corpo principal das forzas aqueas e venceron á totalidade do exército. Os aqueos, desgustados e desanimados debido a que Arato non apoiara a Lidadas, non efectuaron ningún outro ataque durante ese anoPlutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 6* William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleómenes III".
Cleómenes, quen agora estaba seguro da súa posición, comezou a complotar contra os éforos. En primeiro lugar, recrutou ao seu padrasto dicíndolle que necesitaban desfacerse dos éforos e, así, poderían pór os seus bens en mans do pobo e converter a Esparta na cidade suprema de Grecia. Gañando ao seu padrasto para a súa causa, Cleómenes empezou a preparar a súa revolución. Utilizou a homes a quen consideraba que eran máis probábel que se lle opuxesen para capturar Herea e Asea. Tamén levou comida aos cidadáns de Orcómeno (asediados polos aqueos) antes de acampar nos arredores de Mantinea. Esta campaña provocou o cansazo dos seus opoñentes, quen solicitaron poder quedar en Arcadia para descansar. Logo disto, Cleómenes marchou cara a Esparta cos seus mercenarios e enviou a varios dos seus seguidores máis leais a matar os éforos. Dos cinco éforos, só Axileo conseguiu escapar e refuxiarse nun temploPlutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 7* Peter Green, Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age, 257* William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleómenes III".
Cos éforos fóra do seu camiño, Cleómenes deu inicio ás súas reformas. Primeiro, entregou as súas terras ao estado, exemplo que foi seguido polo seu padrasto e os seus amigos, e logo polo resto dos cidadáns. A continuación, dividiu todas as terras e entregou parcelas iguais a cada habitante. Tamén incrementou o número de cidadáns ao concederlles dito título a algúns periecos; despois adestrou a catro mil hoplitas e reinstaurou a antiga disciplina social e militar espartana. Cleómenes fortaleceu enormemente o seu exército ao incorporar a sarissa (pica) macedonia. para terminar coas súas reformas, colocou ao seu irmán Euclidas ao mando de Esparta, converténdoo no primeiro rei axíada en ocupar o trono euripóntidaPlutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 11* Peter Green, Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age, 257* William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleómenes III".
O dominio do Peloponeso dereita|miniatura|250x250px|Moeda coa efixie de Ptolomeo III de Exipto. En -226, os habitantes de Mantinea pediron axuda a Cleómenes para desfacerse da gornición aquea que se achaba na cidade. Unha noite, os espartanos ingresaron silenciosamente en Mantinea e expulsaron os soldados aqueos antes de marchar cara a Texea. Desde alí, os espartanos avanzaron dentro de Acaia, onde Cleómenes esperaba obrigar á liga a enfrontalo nunha batalla campal. Cleómenes marchou co seu exército cara a Dyme e topouse coa totalidade do exército aqueo. Durante o enfrontamento, os espartanos venceron á falanxe aquea, matando a varios e capturando a outros. Logo desta vitoria, Cleómenes capturou a cidade de Lasio e entregoulla ao pobo de ElisPlutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 14* Peter Green, Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age, 258.
A liga Aquea, desmoralizada pola súa derrota, aceptou a renuncia de Arato ao seu cargo de xeneral e cando tanto Atenas como a liga Etolia rexeitaron o seu pedido de axuda, decidiron solicitar a paz a CleómenesHabicht, Athens from Alexander to Antony, 185. Ao principio, Cleómenes só realizou pequenas esixencias aos delegados aqueos. Pero os aqueos seguiron enviando embaixadores e Cleómenes demandou que lle entregasen o liderado da liga; a cambio, el devolveríalles aos prisioneiros aqueos e as fortalezas que capturara. Os aqueos convidaron a Cleómenes a Lerna, onde estaban a celebrar unha asemblea. Cleómenes, durante a súa viaxe cara a alí, bebeu demasiada auga e isto provocou que perdese a voz e vomitara sangue, polo que debeu regresar a EspartaPlutarco, Vidas paralelas, "Cleómenes", 15* Peter Green, Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age, 258.