Puntlandia, oficialmente Estado de Puntlandia de Somalia (en somalí, Maamul Goboleedka Buntlaand ee Soomaaliya; en árabe, أرض البنط Ārḍ al-Bunṭ), é un estado autoproclamado autónomo de Somalia.
Ocupa o extremo do chamado Corno de África, ao nordeste de Somalia, e ao leste da autoproclamada República de Somalilandia.
Puntlandia, a diferenza de Somalilandia, formaba parte da Somalia italiana na época colonial, pero a desintegración do Estado somalí, no que non hai goberno central efectivo, e a atroz guerra civil somalí, trouxo como consecuencia que cada rexión estea controlada por señores da guerra. Puntlandia tomou esta decisión en 1998.
A rexión autónoma está nun dos puntos xeográficos máis estratéxicos do mar Vermello e o océano Índico.
Non foi recoñecido por ningún país, nin por ningunha organización internacional. Ademais, desde a súa creación, Puntlandia ten conflito coa tamén separada Somalilandia, por zonas fronterizas, e así tamén cos clans do resto de Somalia.
Ao mesmo tempo Puntlandia segue considerándose parte de Somalia coa autoimposta obriga de restaurar e manter a unidade de Somalia con base nun sistema federal.
Demografía A nación somalí, repartida entre varios países, componse de tres grupos sociais: os pastores nómades; os agricultores sedentarios; e os habitantes das cidades. A nación somalí divídese en grupos de clans confederados: Digil, Rahanweyn (agricultores), Dir, Issaq, Hawiye e Darod (pastores), á súa vez divididos en clans e sub-clans. En Puntlandia predomina a confederación Darod. Existen tamén aqueles de estatuto inferior que realizan tradicionalmente traballos non desexados para os pastores, como os Yibro, Tumuaal e Midgo, e os que falan linguas exteriores (os que falan munshungulu e oromo por exemplo).
Nos outeiros e montañas chamadas ogo e golis cultívase a árbore do incenso cuxo comercio vén dándose desde hai séculos. Puntland é a terra por excelencia do incenso, que pode ser considerado o seu produto máis típico.
miniatura|Benerbayla, poboación costeira de Puntlandia
Historia Os exipcios deron o nome de Punt á rexión do cabo Guardafui. Os relevos que decoran os muros do templo en Deir el-Bahari mostran unha expedición naval exipcia ao País de Punt organizada por Hatshepsut, raíña gobernante e rexente con Thutmose III (Dinastía XVIII). Enuméranse os produtos da terra: ouro, incenso, marfil, peles de leopardo, plumas de avestruz, ébano entre outros produtos da época. Aparecen outras mencións exipcias do País de Punt, que foi tributario do Imperio exipcio durante a dinastía XVIII e cuxos distritos teñen analoxías con lugares do actual Puntland. O País de Punt é mencionado tamén na Biblia.
O país foi coñecido por gregos e romanos, que desenvolveron o comercio. Algúns rituais relixiosos esixían o uso de incenso e mirra, e o primeiro destes recursos atopábase abundantemente en Puntlandia, e tamén diversas variedades de mirra, que eran orixinarias da zona. O periplo do mar Eritreo (50 d. C.) cita diversas cidades da costa de Somalia: Ayalites (Assab?); Malao (Berbera), Mundi (Heis), Mosyllon (Bandar Kassim?), Akannai (Alula?). Plinio o Vello menciona "o Porto e o promontorio das especies Barbaroi", referíndose ao Cabo Guardafui.
Máis tarde chegaron os árabes. O primeiro viaxeiro do que queda constancia é Al Khwarizmi (847). Os viaxeiros árabes mencionan escasamente de Bilad ao Barbara (ou Barabra), é dicir o norte e nordés de Somalia, aínda que consta que comerciaban alí con marfil, ouro e escravos, en cambio, o comercio de incenso e mirra cesara. O chinés Tuang Cheng Shih menciona a costa somalí baixo o nome de Po-pa-li, máis tarde mencionada como Chu Ju Kua baixo o nome de Pi-pa-o, como dividida en catro distritos (informacións probablemente baseadas nunha obra de Chu Chu Fei de 1178), e cítanse como produtos da zona os camelos, ámbar gris, marfil, goma de styrax, mirra, caparazóns de tartaruga, colares de perlas, incenso, avestruces, xirafas e cebras.
Os primeiros establecementos musulmáns datáronse no século VIII e aínda que foron inicialmente pequenos enclaves, o islam estendeuse con facilidade, estando islamizadas as poboacións no século XII ou XIII. As principais cidades constituíron pequenos estados comerciais, pero só constan achados arqueolóxicos, e non quedou rastro escrito. No nordés probablemente non se desenvolveu ningún estado, pois non existen achados de moedas, e a vida pastoril do territorio debeu continuar durante séculos. Son os árabes os que dan aos habitantes do país o nome de somalís. A tradición atribúe a orixe dos somalís a Akil ben Abu Talib, primo de Mahoma.
Toda a rexión estaba baixo influencia musulmá no século XIII, a cal se estendía desde a zona ao oeste do Cabo Guardafui (no norte) ata Merca (Marka), capital do dominio dos somalís Hawiyya. Os Hawiyya de Merca, mesturados con emigrantes árabes, deron orixe no século XV, á dinastía Ajuran, que gobernou a zona do río Shibeli. Máis ao norte de Merca sitúase Mogadixo, a cal constituía unha cidade-estado. Máis ao norte estaba Obbia (Hobyo), onde se creou un sultanato xurdido igualmente da fusión de árabes e somalís; outro sultán exerceu a hexemonía no actual Puntland.
Os portugueses empezaron a frecuentar estas costas no século XVI, e consideraron o territorio baixo a súa xurisdición, pero a presenza portuguesa foi moi escasa. En 1516, os portugueses chegaron ata Zeila, e pouco despois os otománs empezaron a disputarlles a influencia na rexión.
Desde 1698 (tras o sitio vitorioso de Mombasa) os sultáns yarebitas de Omán e Mascate establecéronse permanentemente na costa africana e arrebataron aos portugueses todos os seus asentamentos, nun proceso que concluíu entre 1728 e 1729. A dinastía Al Busaid de Omán e Mascate iniciouse en 1741 e deu un impulso decisivo á colonización da costa africana. Foi nesta época na que a cidade de Mogadixo, o sultán de Obbia, o sultán de Mijurtin e outros poderes locais recoñeceron a soberanía dos sultáns de Omán e Mascate, que ata entón era máis ben nominal.
Século XIX En 1803 o sultán de Omán e Mascate aliouse con Inglaterra e combateu aos wahabitas do Nejd. En 1840 o sultán Sayyid Said trasladou o seu capital a Zanzíbar e o dominio zanzibarí fíxose máis efectivo, aínda que nunca excedeu a zona costeira. En 1858 a dinastía Al Busaid fraccionouse nunha rama africana (que deu orixe á casa real de Zanzíbar) e outra que gobernou en Omán con residencia en Mascate. Os Al Busaid usaban bandeira lisa vermella (que persistiu en Zanzíbar ata 1963) cuxo uso se estendeu por toda a costa africana Oriental desde Tadjurah ata Mozambique e as Comores. Gran Bretaña recoñeceu a independencia de Zanzíbar en 1856.
As exploracións europeas na costa iniciáronse en 1833 con Owen e Butler, aos que seguiron Carless, Grieve e Selby (1837?38). O capitán Guillain da mariña francesa explorou a zona en 1848 e logo o capitán Fleuriot de Langle ao mando da Cordelière (1861). As investigacións etnográficas iniciáronse anteriormente no interior por Salt (1809) e o tenente Smee (1811), e sobre todo con Antonio de Abadie que recompilou moita información (1838-41). En 1883 menciónase ao sultán de Guelidi, que retivo prisioneiro ao explorador Jorge Revoil. Os británicos establecéronse no norte de Somalia en 1887, á vez que Leonce Lagarde era nomeado gobernador francés en Obock. Os etíopes ocuparon Harrar no mesmo ano 1887.
A penetración italiana foi iniciada en 1886 por unha compañía comercial que arrendou un territorio ao sultán de Obbia (Hobyo) que foi chamado Benadir. As actividades escravistas da compañía consideráronse inconvenientes, e Italia decidiu a súa penetración directa, comprando os dereitos da compañía e asinando un Tratado co sultán de Obbia en 1889. O sultán utilizaba a bandeira vermella propia do sultán de Zanzíbar, cuxa influencia na zona estaba en decadencia fronte á penetración europea.
De acordo co anterior, no devandito ano 1889 o Benadir foi adquirido por Italia, e o sultán de Obbia quedou baixo o protectorado italiano; o Puntland con todo, quedou fóra da esfera de influencia italiana baixo o sultán de Mijirtuni, feudatario do sultán de Zanzíbar. En 1890, Zanzíbar foi recoñecido protectorado británico a cambio da cesión de Helgoland, renuncia a Madagascar e outros acordos. Consecuencia do establecemento do protectorado foi a limitación do sultán de Zanzíbar nos seus dereitos na costa africana de Somalia, Kenya e Tanganica, que se repartiron entre Italia, Gran Bretaña e Alemaña. Italia e Gran Bretaña pagaron arrendamento ao sultán e Alemaña comprou os seus dereitos. En 1892 o protectorado italiano estendeuse ao norte (ao Sultanato de Mijurtini) tras un acordo co sultán de Zanzíbar abarcando entón o actual Puntlandia.
O sultán de Mijurtini, que dominaba esencialmente o actual Puntland, recoñeceu o protectorado italiano o mesmo ano pero de feito a rexión non quedou pacificada ata os anos vinte tras a derrota de Mullah. O sultán Osman Mahmud de Mijurtini (ou Mijertin) utilizaba, como o de Obbia, a bandeira vermella lisa. A residencia do sultán era Bergal, pero o comisario italiano estableceuse en Alula (Caluula).
As posesións do sultán comprendían desde Bender Ziada no Golfo de Adén ao cabo Gabee ou Nivel Maber, no océano Índico. Ao oeste estendíanse as posesións británicas (durante anos dominadas polo líder nacionalista Mullah, chamado polos británicos "O Tolo"). Ao sur quedaban os dominios do sultán de Obbia, Alí Yusuf. Mogadixo era posesión directa italiana integrando unha parte da colonia chamada de Benadir, dividida en tres distritos: o comisariado de Xuddur (na fronteira con Abisinia e ata o océano Índico na zona de El Gabobe), distrito ou comisaría do Juba (ital. Giuba) con capital en Brava; e a rexión ou comisaría do río Shebeli con capital Mahaddli. Máis tarde, en 1925, por cesión de Gran Bretaña, incorporóuselle a rexión do Transjuba (ital. Oltre Giuba) con capital en Kismayu (ital. Chisimaio).
Século XX
miniatura|Rexións de Puntlandia, e zona de conflito con Maakhir.
Todo o territorio quedou baixo a autoridade dun gobernador asistido por un secretario xeral. As forzas militares no país comprendían 56 oficiais italianos e 2500 soldados indíxenas.
Os límites da Somalia italiana foron fixados en diversos tratados: con Abisinia (16 de maio de 1908), con Gran Bretaña na zona da Somalia británica (British Somaliland) (1915) e na zona con Kenya (que incluíu a incorporación aos dominios italianos do Oltre Giuba (Jubaland), segundo tratado do 1 de xuño de 1925).
O 1 de xuño de 1936 creouse con Somalia, Eritrea e Etiopía a colonia da África Oriental italiana. Somalia adquiriu o Ogadén, segregado de Etiopía. O gobernador e o secretario xeral colonial de cada unha das colonias que compoñían o África Oriental italiana estaban baixo a autoridade dun vicerrei.
A situación prolongouse ata a segunda guerra mundial. En 1940 os italianos ocuparon a Somalia británica que foi agregada á Somalia italiana. Avanzado 1941, coa contraofensiva aliada, Somalia e toda o África Oriental italiana foi ocupada polos británicos e permaneceu baixo administración militar ata 1950. O Ogadén foi reintegrado a Etiopía en 1948 cando as Nacións Unidas asumiron o mandato internacional sobre Somalia, na cal, de facto, persistiu a administración británica.
O 10 de novembro de 1949 as Nacións Unidas confiaron o mandato fideicomisario do territorio a Italia por dez anos. Italia asumiu o control en 1950.
Pouco despois creouse o primeiro consello territorial consultivo, cuxa primeira reunión tivo lugar en Mogadixo en 1951. Neste período usouse a primeira bandeira propia de Somalia, que aparece nunha serie de selos de correo de 1951 aínda que practicamente indistinguible. A bandeira era probablemente vermella co emblema do territorio: dúas medias lúas enfrontadas cunha estrela no centro. As dúas medias lúas simbolizarían os dous sultanatos e a estrela á nación somalí.