miniatura|Mapa que mostra as principais cidades visitadas durante a primeira viaxe por Italia, entre decembro de 1769 e marzo de 1771. A liña negra mostra a ruta principal externa dende Salzburgo a Nápoles. A liña verde marca os desvíos tomados durante a viaxe de volta. Entre 1769 e 1773, o mozo Wolfgang Amadeus Mozart e seu pai, Leopold, fixeron tres viaxes a Italia. A primeira delas, que tivo unha duración de 15 meses, foi financiado mediante actuacións para a nobreza e concertos públicos, e percorreron as cidades italianas máis importantes. Nas súas viaxes posteriores chegaron a Milán, para que Wolfgang completara as óperas que lle encargaran alí durante a súa primeira visita.
Leopold estivera empregado dende 1747 como músico na corte arcebispal de Salzburgo, converténdose en segundo mestre de capela en 1763, aínda que tamén tería adicado moito tempo á educación musical de Wolfgang e a súa irmá Nannerl. Emprenderon unha «gran viaxe» entre 1764 e 1766, e pasou parte de 1767 e a maior parte de 1768 con eles na capital imperial, Viena. A actuación dos nenos cativou o público, sobre todo nas primeiras viaxes, e causaron unha impresión considerable na sociedade europea. Contra 1769 Nannerl alcanzara a maioría de idade, mais Leopold estaba ansioso por continuar a educación de Wolfgang (que tiña 13 anos) en Italia, un destino de suma importancia para calquera compositor novo do século XVIII.
Dende a perspectiva do desenvolvemento musical de Wolfgang, as tres viaxes tiveron un éxito considerable. Durante a primeira viaxe, as actuacións de Wolfgang foron ben recibidas e o seu talento chegou a recoñecerse con honores, incluíndo unha Cabalería Papal e a súa afiliación nas principais sociedades filharmónicas. A pesar da súa xuventude, recibiu encargos para escribir tres óperas para o famoso Teatro Regio Ducal de Milán, cada unha das cales recibiu aclamacións por parte da crítica e o público. Ademais, coñeceu a moitos dos principais músicos de Italia, incluíndo o famoso teórico Giovanni Battista Martini, co que estudou en Boloña. Leopold tamén esperaba que Wolfgang, e posiblemente el mesmo, obtivera un prestixioso nomeamento nunha das cortes italianas dos Habsburgo. Este obxectivo fíxose aínda máis prioritario cando as posibilidades de promoción de Leopold en Salzburgo diminuíron; pero os seus persistentes esforzos por asegurarse un posto desgustaron á corte imperial, que excluíu calquera posibilidade de éxito. As viaxes, polo tanto, finalizaron cun regreso non moi triunfante, así como con certa decepción e frustración.
Antecedentes miniatura|Leopold Mozart quería que o seu fillo Wolfgang aprendera a tradición da ópera italiana en Italia.
En novembro de 1766 a familia Mozart regresara a Salzburgo despois dos tres anos e medio que pasaron realizando a súa gran viaxe polas principais cidades do norte de Europa, que comezara cando Wolfgang tiña sete anos e Nannerl doce. Leopold conseguira en gran parte o que pretendía con esa viaxe: mostrar a todo o mundo o talento precoz dos nenos e mellorar a súa educación musical. A súa estadía en Viena, que comezou en 1767, foi menos feliz: un gromo de varíola, que provocou a morte da arquiduquesa María Xosefa de Austria, impediu aos nenos actuar na corte imperial e forzou a familia a buscar refuxio en Bohemia, onde, con todo, Wolfgang contraeu a enfermidade. Regresaron a Viena en xaneiro de 1768, mais os nenos xa non eran o bastante novos como para causar sensación nos seus concertos públicos.
Leopold ofendeu o eminente compositor da corte, Christoph Willibald Gluck, porque estaba demasiado ansioso por asegurar a representación da primeira ópera de Wolfgang, La finta semplice. En setembro de 1768 Leopold queixouse ao emperador Xosé II de que o empresario teatral da corte Giuseppe Affligio conspirara para obstaculizar a nova ópera e este feito puido danar aínda máis o nome dos Mozart na corte. A ópera foi estreada en Salzburgo o ano seguinte, mais non foi representada en Viena e Leopold gañouse a reputación de ser impertinente e «prepotente».
Despois do regreso a Salzburgo en xaneiro de 1769, Leopold pensou que a educación de Nannerl, que xa tiña 18 anos, podía darse practicamente por finalizada e centrou aínda máis os seus esforzos en Wolfgang. Decidiu levar o rapaz a Italia, que na época previa á súa unificación estaba dividida en varios estados como o Ducado de Milán, a República de Venecia e os Estados Pontificios, co Reino de Nápoles no sur. Quería ter incluído a viaxe a Italia ao final da gran viaxe realizada previamente, mais abandonou a idea polo medo a que unha ausencia máis prolongada podía non ser ben recibida en Salzburgo. Durante máis de dous séculos Italia fora a fonte de innovacións no estilo musical, a casa da música sacra e, por riba de todo, o berce da ópera. En opinión de Leopold, Wolfgang tiña que absorber directamente a música de Venecia, Nápoles e Roma, e prepararse para os futuros encargos dos teatros de ópera europeos, descritos polo biógrafo Stanley Sadie como «o principal interese dos compositores de finais do século XVIII». Leopold quixo que Wolfgang somerxérase na lingua italiana, experimentara a música sacra da máis alta calidade e ampliara a súa rede de influentes contactos. Tamén existía a posibilidade, tanto para Wolfgang como para Leopold, de asegurarse un posto nas cortes dos Habsburgo no norte de Italia. Con estas prioridades en mente, Leopold decidiu que Nannerl e a súa nai, Anna Maria, debían quedar na casa, unha decisión que es molestou, pero que estaba tomada tendo en conta o beneficio económico e práctico.
Nos meses previos ao inicio da viaxe, Wolfgang compuxo prolificamente e gañouse o favor do arcebispo Siegmund Christoph von Schrattenbach quen, como patrón de Leopold, tivo que consentir a viaxe. En outubro concedéronlles o permiso de viaxar e outorgáronlles unha dotación de 600 floríns. Wolfgang recibiu o título honorario de concertino, coa insinuación de que ao seu regreso este posto merecería un salario.
Primeira viaxe (decembro de 1769 – marzo de 1771) Viaxe a Milán miniatura|Retrato de Wolfgang Amadeus Mozart en Verona en 1770, cando tiña 14 anos de idade. O 13 de decembro de 1769, Leopold e Wolfgang partiron de Salzburgo, provistos de recomendacións e cartas que Leopold esperaba que facilitaran o seu camiño. Entre as máis importantes encontrábase unha presentación ao conde Karl Joseph Firmian de Milán, descrito como o «rei de Milán», un mecenas influente e culto. O seu apoio sería vital para o éxito total do proxecto italiano.
Pai e fillo pasaron por Innsbruck e logo dirixíronse directamente cara ao sur polo paso do Brennero, en Italia. Seguiron por Bolzano e Rovereto ata Verona e Mantua, antes de xirar ao oeste cara a Milán. As previsións financeiras de Leopold para esta viaxe eran en xeral as mesmas que tiña coa gran viaxe da familia e os gastos de aloxamento debían ser sufragados cos beneficios dos concertos. Esta viaxe invernal de máis de 560 quilómetros a Milán tivo unha duración de seis semanas, que foron difíciles e desagradables, e con longas paradas forzadas pola climatoloxía. Leopold queixouse nas súas cartas a casa das frías habitacións das pousadas: «conxelado como un can, todo o que toco é xeo». Os ingresos dos primeiros concertos foron modestos; segundo Leopold, os gastos eran aproximadamente de 50 floríns por semana. Despois dalgúns alardes imprudentes sobre as ganancias obtidas durante a gran viaxe, Leopold era agora máis cauteloso no respectivo á revelación de detalles financeiros. Tendeu a acentuar os seus gastos e reducir ao mínimo os seus ingresos, escribindo por exemplo: «En xeral non gañaremos moito en Italia [...] xeralmente hai que aceptar a admiración e as ovacións como pago».
miniatura|esquerda|Mosteiro de San Marco, no que estiveron aloxados Leopold e Wolfgang Amadeus Mozart durante a súa primeira visita a Milán. A pausa máis longa foron dúas semanas de estancia en Verona, onde a prensa realizou reportaxes eloxiando o concerto de Wolfgang o 5 de xaneiro de 1770. Pai e fillo asistiron a unha representación da ópera Ruggiero de Pietro Alessandro Guglielmi, que Wolfgang describiu con desdén nunha carta a Nannerl. Este intermedio foi seguido dunha parada máis curta en Mantua, onde Wolfgang deu un concerto na Accademia Filarmonica, cun programa deseñado para probar as súas capacidades interpretativas, a lectura a primeira vista e a improvisación. Segundo unha recensión de prensa, a audiencia se ficou «coa boca aberta» por este «milagre da música, un deses fenómenos anormais que a natureza nos brinda». En Mantua sufriron un desaire do príncipe Michael de Thurn und Taxis, xa que un criado informounos de que non tiña ningún desexo de reunirse con eles. O historiador Robert Gutman conxectura que o príncipe, consciente do asunto con Affligio en Viena, non quixo ter relacións con músicos que non coñecían cal era a súa posición. Por contra, o conde Arco, cuxa familia era membro da corte de Salzburgo, recibiunos calorosamente.
miniatura|Wolfgang escribiu un conxunto de arias que empregaban os textos de Pietro Metastasio. Chegaron a Milán o 23 de xaneiro e encontraron un cómodo aloxamento no mosteiro de San Marco, preto do palacio do conde Firmian. Mentres esperaban para ver ao conde, asistiron á ópera de Niccolò Piccinni Cesare in Egitto. Firmian finalmente deulles a benvida cunha xenerosa hospitalidade e amizade, mostrándolle a Wolfgang unha edición completa das obras de Pietro Metastasio, o principal escritor e libretista dramático de Italia na época. Firmian tamén acudiu a unha gran cantidade de concertos aos que asistiron moitas persoas notables da cidade, incluíndo o arquiduque Fernando de Austria-Este, un posible futuro patrón para o novo compositor. Para o último de ditos concertos, Wolfgang escribiu un conxunto de arias que empregaban os textos de Metastasio. Estas foron tan ben recibidas que Firmian encargou a Wolfgang que escribira a ópera de abertura para a seguinte tempada do carnaval de inverno en Milán, cumprindo as esperanzas de Leopold. Wolfgang recibiría uns honorarios de aproximadamente 500 floríns e aloxamento gratuíto durante o período que durara a composición e os ensaios da obra. Mozart marchou de Milán o 15 de marzo, tomando rumbo ao sur, cara a Florencia e Roma, comprometéndose a volver en outono e levándose con eles as cartas de recomendación de Firmian.
Ata ese momento da viaxe, parece que Wolfgang non compuxo demasiado. O concerto coa Accademia Filarmonica en Mantua incluíra moitas improvisacións pero pouca música propia de Mozart; as únicas composicións certas desa fase da viaxe son as arias compostas para o concerto final de Firmian, polas que obtivo o seu encargo para a ópera do carnaval invernal. Estas foron Se tutti i mali miei, KV 83/73p, Misero me, KV 77/73e e Ah più tremar..., KV 71. A Sinfonía nº 10 en sol maior, KV 74, ao parecer completada en Roma en abril, pode que fora iniciada en Milán.
De Milán a Nápoles miniatura|esquerda|Giovanni Battista Martini impartiu clases de contrapunto a Wolfgang en Boloña.