El Partíu Socialdemócrata d'Alemaña (; SPD) ye un partíu políticu alemán d'ideoloxía socialdemócrata. Ye unu de los partíos políticos más importantes d'Alemaña, según unu de los más antiguos del mundu.
Fundóse en 1863 por Ferdinand Lasalle, consideráu unu de los fundadores del movimientu socialdemócrata, sol nome d'Asociación Xeneral de Trabayadores d'Alemaña, lo que convierte al SPD nel partíu políticu democráticu más antiguu del mundu. En 1890 adoptó'l so nome actual. Ocupó la presidencia de la República de Weimar y, tres la Segunda Guerra Mundial, trés socialdemócrates ocuparon la cancillería d'Alemaña, formando parte del Gobiernu en numberoses ocasiones.
Dende avientu de 2013, el SPD ocupa'l Gobierno federal d'Alemaña xunto a la Unión Demócrata Cristiana (CDU) y la Unión Social Cristiana de Baviera (CSU). Ye sociu de gobiernu en catorce Länder y preside el gobiernu estatal en siete d'ellos. Ye l'únicu partíu políticu alemán que tien representación parllamentaria nos dieciséis estaos d'Alemaña.
Ideoloxía El SPD afirma tener los sos raigaños ideolóxicos nel xudeocristianismu, el humanismu, la Ilustración, l'analís social marxista y la esperiencia histórica del movimientu obreru.
El SPD, fundáu como un partíu obreru d'ideoloxía marxista convertir a lo llargo de la so historia nun partíu socialdemócrata moderáu de gran algame popular. El so actual programa, decidíu nel congresu de Hamburgu de 2007, define l'oxetivu de gobernar al traviés de la "mayoría solidaria" de la población. Reafita'l "socialismu democrático" como la "visión d'una sociedá llibre, xusta y solidaria".
El SPD afirma tener "los sos raigaños nel xudaísmu y el cristianismu, l'humanismu y la ilustración, l'analís social marxista y la esperiencia del movimientu obreru".
Unu de los valores políticos centrales del partíu ye la xusticia social. Defende un fortalecimientu de la economía social de mercáu y la xusta distribución de los sos beneficios pa fomentar el bienestar del total de la población. Pa caltener un estáu del bientar fuerte nel futuru, el SPD fai fincapié nuna política fiscal equilibrada que nun perxudique a xeneraciones futures.
Tocantes a la política social, el SPD defende una ampliación de los derechos civiles, una apertura de la sociedá y un fomentu de la participación política de los ciudadanos. En política esterior, busca'l fortalecimientu de la paz nel mundu al traviés d'un equilibriu d'intereses. Amás, quier influyir nel desenvolvimientu de la globalización al traviés de la política democrática. El SPD defende la intensificación de la integración europea y tamién l'ampliación de la XE.
Dientro del SPD, esisten distintes ales entamaes en grupos o foros informales. Mientres los socialdemócrates más izquierdistes entamar nel "Foru Izquierda Democrática 21" y na "Izquierda Democrática", l'ala moderada del partíu axuntar nel "Círculu de Seeheim" y el "Foru Centro de Núremberg". Amás, mientres los últimos años, dellos dirixentes nuevos axuntar na "Rede de Berlín", criticando la partición tradicional n'ales. Dende 2003, la piedra de toque ente les ales fueron les reformes socioeconómiques conocíes como Axenda 2010, inducíes pol entós canciller Gerhard Schröder. Mientres el "Círculu de Seeheim" defende estes reformes ensin fisuras, los socialdemócrates más izquierdistes criticar, yá que, según ellos, ponen en peligru'l perfil del partíu.
Historia
De la fundación a la fin de la Primer Guerra Mundial (1875-1918) 150px|left|thumb|Ferdinand Lassalle. El primer antecedente del Partíu Socialdemócrata d'Alemaña atopar na fundación, nel 23 de mayu de 1863, de l'Asociación Xeneral de Trabayadores d'Alemaña (Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein n'alemán, ADAV, la primer organización obrera alemana) per parte de Ferdinand Lassalle. Trátase d'una organización socialista de calter reformista, na que nun participaben los marxistes alemanes. 150px|thumb|Logo del SPD de 1874. L'añu siguiente fundóse l'Asociación Internacional de Trabayadores (AIT, o Primer Internacional), y en 1868 celebrar en Núremberg el Congresu d'Asociaciones Culturales Obreres d'Alemaña, que les sos organizaciones participantes xuntar a la Internacional, y en 1869 celebrábase'l Congresu constituyente del Partíu Obreru Socialdemócrata d'Alemaña (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Deutschlands, n'alemán, SDAP). El nuevu partíu obreru, lideráu por Wilhelm Liebknecht y allegáu al marxismu, adoptó naquel congresu'l llamáu Programa d'Eisenach (pela ciudá en que se celebró), nel que se definía'l partíu como la seición alemana de la AIT y esixíase, ente otres coses, la separación ente Ilesia y Estáu, el sufraxu universal masculín, la sustitución del exércitu imperial por una milicia popular, l'abolición del trabayu infantil y l'establecimientu d'una xornada normal de trabayu, el desenvolvimientu d'un modelu fiscal progresivu y el respaldu estatal al cooperativismu.
En 1875, nel Congresu de Gotha, producióse la unificación de l'asociación lassalleana colos eisenachianos nel nuevu'l Partíu Socialista Obreru d'Alemaña (Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands, SAPD). El SAPD adoptó como primer programa'l llamáu Programa de Gotha, que recibió dures crítiques de Marx y Engels por incorporar demasiaes concesiones ideolóxiques a la teoría política lassalleana. En 1890 adoptó'l nome actual.
Otto von Bismarck punxo'l partíu fuera de la llei en 1878 poles sos postures revolucionaries y pol so republicanismu, anque'l partíu siguió presentando candidatos, como independientes, a les eleiciones, convirtiéndose nel principal partíu d'Alemaña. En 1890 foi llegalizáu de nuevu, cuntando nesi añu, nes eleiciones xenerales, con 1.400.000 votos que-y dieron 35 diputaos nel Reichstag. Amás cuntaba con 19 diarios y 41 selmanarios, ente ellos el so órganu teóricu Die Neue Zeit (1883-1923; 6.000 exemplares). En 1905 cuntaba con 400.000 afiliaos. En 1912 convertir na primer fuercia del Parllamentu alemán con 110 diputaos de 409.
Nel congresu de 1891 el SPD adoptó reemplazar el Programa de Gotha col Programa de Erfurt, ellaboráu por Karl Kautsky, Eduard Bernstein y August Bebel, nun sentíu revolucionariu más radical que l'anterior. Sicasí, el partíu asume que'l tresformamientu socialista de la sociedá tien de ser efectudada por un gobiernu legitimado por unes eleición democrátiques.
Mientres la Primer Guerra Mundial sofitó la participación d'Alemaña na guerra, lo que supunxo la salida del partíu, en 1917, de la so ala esquierda, que formó'l Partíu Socialdemócrata Independiente d'Alemaña (USPD), y de la Lliga Espartaquista. Esta postrera dio orixe al Partíu Comunista d'Alemaña (KPD) en 1918.
República de Weimar (1919-1933) thumb|150px|right|Friedrich Ebert, primer Presidente d'Alemaña. 175px|Philipp Scheidemann proclama la República de Weimar dende una ventana del edificiu de la cancillería ()|thumb|left Tres la cayida del emperador Guillermu II en 1918, el SPD convertir nún de les pilastres de la República de Weimar, la primer república alemana. Xunto col USPD, formó'l "Conseyu de los Encargaos del Pueblu", un órganu de índole revolucionariu qu'abrió'l camín a la eleición de l'Asamblea Constituyente en 1919. Nestes eleiciones, el SPD foi'l partíu más votáu (col 37,9% de los votos) y formó la llamada "coalición de Weimar" col Partíu de Centru y el Partíu Democráticu Alemán. Esta coalición (qu'en total axuntó más del 75% de votos) ellaboró la constitución republicana y formó los primeros gabinetes. El primer canciller de la República foi'l socialdemócrata Philipp Scheidemann; nes eleiciones presidenciales de 1919, el tamién socialdemócrata Friedrich Ebert convertir nel primer presidente d'Alemaña escoyíu democráticamente, cargu qu'ostentó hasta la so muerte en 1925.
Sicasí, bien llueu los trés partíos empezaron a sufrir derrotes eleutorales, lo cual supunxo la rotura de la coalición de Weimar y la salida del SPD del gobiernu. En 1922, el USPD se reintegró nel SPD, anque munchos de los sos miembros tamién dexaron el partíu p'afiliase al KPD. A partir d'esti momentu, el SPD yá namái participaba esporádicamente nos gabinetes de la república, anque sí nel gobiernu de dellos estaos federaos, como'l de Prusia.
Ente 1928 y 1930 el SPD volvió liderar una coalición de gobiernu a escala nacional: la "gran coalición" sol canciller Hermann Müller, na que participaben práuticamente tolos partíos democráticos alemanes d'esti momentu y que resultó siendo'l gabinete más duraderu de la república de Weimar. Sicasí, les diferencies ente los partíos sobre la reacción a la crisis económica mundial finalmente llevaron a que'l SPD abandonara la coalición, provocando la rotura del últimu gobiernu basáu nuna mayoría parllamentaria de la República de Weimar.
Nazismu y Segunda guerra mundial (1933-1945)
El 23 de marzu de 1933, na Ópera de Kroll, nueva sede del Reichstag, presentóse la Llei habilitante de 1933. Anque la llei inutilizaba al Reichstag, nun tocaba los poderes del Presidente. Na histórica ocasión, Hitler realizó un discursu moderáu, asegurando que la llei sería utilizada en llindaos casos. Sicasí, Otto Wels, el líder socialdemócrata, respondiólu:
Sicasí, tol Reichstag, sacante los 84 socialdemócrates, votaron a favor de la llei. Los centristes fueren atraíos por Hitler, depués de que los prometiera que'l Presidente podría vetar toles lleis del Canciller, ente que los diputaos comunistes fueren deteníos y unviaos a campos de concentración. A la fin de la sesión, los diputaos socialdemócrates empezaron a cantar "Deutschland, Deutschland, über alles", mientres lloraben.Heleno Saña (1980). Nueche sobre Europa: el fascismu alemán 1919-1980, Erisa, páx. 81 Tres esto, Hitler facer con mayores poderes que-y dexaron gobernar ensin cuntar col parllamentu o la constitución. L'actividá del partíu amenorgóse, anque primero Hitler nun prohibió al partíu. Esto camudó cuando'l 22 de xunu de 1933 el partíu foi prohibíu poles autoridaes nacionalsocialistes so l'acusación de ser un enemigu del Estáu alemán; les sedes del SPD fueron clausuraes, los sos bienes confiscados pol Estáu y unos 3.000 trabayadores y/o militantes del partíu fueron deteníos.
El SPD estableció la so sede xeneral nel exiliu, primero en Praga y depués en París y Londres.
División d'Alemaña (1949-1990) Na República Federal d'Alemaña 300px|thumb|Willy Brandt y Helmut Schmidt nuna convención del SPD en 1973. Tres el fin de la Segunda Guerra Mundial el SPD volvió a la normalidá na Alemaña Occidental. Nel Programa de Godesberg de 1959 el partíu abandonó oficialmente'l conceutu de llucha de clases y los principios marxistes y, tres un periodu nel que s'opunxo a la entrada na OTAN, convertir n'unu de los sos principales valedores.
Mientres los primeros dos decenios de la República Federal, el SPD consiguió ameyorar les sos resultancies eleutorales en cada eleición federal. En 1966, dempués de que los lliberales (FDP) rompieren el so pactu de gobiernu cola Unión Demócrata Cristiana (CDU), el SPD entró nel gobiernu federal con esta postrera, formando la primera "gran coalición" sol canciller Kurt Georg Kiesinger (CDU).
En 1969, el SPD abandonó esta coalición y formó gobiernu col FDP, siendo escoyíu canciller el socialdemócrata Willy Brandt. Mientres los próximos años, el gobiernu social-lliberal impulsó la llamada Ostpolitik ("política del Este"), estableciendo rellaciones diplomátiques colos Estaos de la Europa Oriental y buscando un acercamientu a la RDA. Esto fixo posible que, en 1973, los dos Estaos alemanes entraren na ONX. En 1974, Willy Brandt dimitió y asocedió-y Helmut Schmidt, quien gobernó hasta 1982.
En 1982, el FDP sofitó una moción de censura promovida pola CDU, colo cual el SPD volvió pasar a la oposición.
Na República Democrática Alemana