El steampunk foi, nos sos principios, un subxéneru lliterariu nacíu dientro de la ciencia ficción especulativa que surdió mientres la década de 1980 a manes d'escritores conocíos polos sos trabayos ciberpunk. A día de güei, esti subxéneru maureció hasta convertise nun movimientu artístico y sociocultural y non tan solo lliterariu. El steampunk desendolcar nuna ambientación onde la teunoloxía a vapor sigue siendo la predominante y polo xeneral alcontrada n'Inglaterra mientres la dómina victoriana, onde nun ye estrañu atopar elementos comunes de la ciencia ficción o la fantasía.
Les obres de temática steampunk de cutiu amuesen teunoloxíes anacróniques o invenciones futuristes imaxinaes polos visionarios de la so dómina, toes elles vistes dende la perspeutiva victoriana na cultura, l'arte, la moda ya inclusive l'arquiteutura.
El steampunk inspírase principalmente nos trabayos de H. G. Wells y Jules Verne y del imaxinariu atopáu nes sos obres, polo que al igual que'l dieselpunk, esti subxéneru puédese englobar dientro del movimientu retrofuturista, el xéneru de les ucroníes y la ficción especulativa, pero'l so enclín a incorporar elementos fantásticos y el calter más gayoleru y utópicu d'el so trames alloñar tantu del dieselpunk como del cyberpunk.
Orixe Anque munchos otros trabayos publicaos ente 1960 y 1970 pueden considerase anguaño fundamentales dientro d'esti xéneru, el términu steampunk aniciar en 1980 como una ironía al xéneru cyberpunk. Puede considerase qu'esti términu foi acuñáu pol autor de ciencia ficción K. W. Jeter, qu'intentaba atopar un términu unificáu pa los trabayos de Tim Powers (Les Puertes de Anubis, 1983), James Blaylock (Homúnculo, 1986) y los suyos mesmos (Morlock Night, 1979 y Infernal Devices, 1987), toos ellos centraos nun escenariu ambientáu nel sieglu XIX y asonsañando a la ficción especulativa victoriana atopada, en La máquina del tiempu (1895) de H. G. Wells. Nuna carta a la revista de ciencia ficción Locus, Jeter escribió: thumb|170px|left|L'escritor K. W. Jeter nel World Fantasy Conference de Seattle en 1989.
Traducción:
thumb|“Maison tournante aérienne” (Casa aérea rotante) por Albert Robida pal so llibru Le Vingtième Siècle, nel sieglu XIX, una concepción de como seria la vida nel sieglu XX.
Carauterístiques El steampunk ye un subxéneru lliterariu, davezu ucrónico, ya impulsáu poles corrientes retrofuturistes, centráu na segunda metá del sieglu XIX, nes dómines victoriana y eduardiana, momentu en que la Revolución Industrial atopar nel so apoxéu. thumb|190px|left|Interior del Nautilus imaxináu pol artista Alphonse de Neuville en 1870. El subxéneru recurre usualmente a realidaes supuestes nes que la civilización tomó un camín científicu distintu al actual, reemplazando la electrónica, los modernos combustibles y otres meyores científiques pola teunoloxía del vapor (steam n'inglés) y la combustión del carbón. Como exemplu y tal que presenta la novela La máquina diferencial de William Gibson y Bruce Sterling, plantégase la posibilidá d'avanzar a l'actual yera de la informática per mediu de máquines sumadores similares a la de Charles Babbage (con ruedes dentaes y tarxetes furaes) en cuenta de la válvula de vacíu y darréu del transistor. El steampunk, por tanto, asítiase nun puntu onde la sociedá abrazó un camín más consumista gracies al positivismu depositáu en pos de la ciencia y la teunoloxía, onde éstes conceden a la xente que mora nesti distintu mundu una vida cómodo y emocionante, pero ensin llegar al distópico control o decadencia habituales d'otros enclinos na ciencia ficción como'l cyberpunk o, n'ocasiones, el dieselpunk.
El mundu qu'imaxina'l steampunk, como puede afayase, ye un mundu que paez fondiáu nes hestories de Jules Verne y H.G. Wells, padres de la moderna ciencia ficción, pero lloñe de la realidá, tan avanzáu científicamente, na so estraña y retorcigañada forma de fierro, carbón y vapor, como'l nuesu. El steampunk tamién debe la so inspiración en noveles d'aventures y ciencia romántica, como les d'Arthur Conan Doyle, Mark Twain y Mary Shelley.
El steampunk orixinal, yá que a día de güei esti subxéneru convirtióse nun movimientu plástico y maleable, ye más positivista frente a la teunoloxía; amosando ésta casi de forma romántica, onde les sos hestories son claramente utópiques y optimista, onde los problemes d'esa dómina (superpoblación, racismu, probeza y desemplegu) conviven colos más estraños inventos propulsados por carbón y vapor.
Influencies La influencia que nutre a la corriente steampunk atópase, principalmente, na ciencia ficción primitiva atopada nes obres creaes mientres el sieglu XIX, lo mesmo que de los elementos más carauterísticos de la sociedá y cultura presentes nesti periodu históricu concretu, poniendo un especial énfasis na cultura británica de la dómines victoriana y eduardiana.
Obres como Frankenstein (1818) o L'últimu home (1826) de la escritora romántica Mary Shelley non solo crearon precedentes pa la moderna ciencia ficción, sinón qu'anguaño siguen siendo inspiración pa estos y pa la novela steampunk que se mueve por carreros más escuros y góticos.
Avanzando nel tiempu, el subxéneru bebe de rellatos de primitiva ciencia ficción como A Connecticut Yankee in King Arthur's Court (1889) de Mark Twain o aquelles hestories protagonizaes pol profesor Challenger y escrites por Arthur Conan Doyle, siendo El mundu perdíu (1912) una de les más conocíes pol públicu.
A pesar de ser un autor casi desconocíu pa los llectores, los rellatos curtios de Edward Page Mitchell, demostraron ser tamién una gran inspiración pal steampunk y pa la ciencia ficción polo xeneral, señalando exemplos como The Crystal Man (1881), The Clock that Went Backward (1881), The Tachypomp (1874) y The Ablest Man in the World (1879) onde podemos atopar temes como la invisibilidá, los viaxes nel tiempu, la robótica y el teletrasporte. thumb|Viaxe a la lluna (1902), del pioneru cineasta Georges Méliès. Pero ensin dulda, si inténtase atopar una influencia clara dientro d'esti subxéneru, la so inspiración más direuta bebe de dos autores en concretu, Jules Verne y H. G. Wells,Félix J. Palma, Steampunk: antoloxía retrofuturista (ed. Fábules d'Albión, 2012), páxina 11. consideraos los verdaderos padres de la moderna ciencia ficción y precursores d'esti xéneru.Merriman, C.D. (2007) H.G.Wells., Introducción. Biografía consultada'l 14 de xunu de 2009, namái n'inglés. Mentando tan solo, a manera d'exemplu, delles noveles d'estos autores qu'aguiyaron en gran midida al steampunk, per parte de Jules Verne podríamos destacar Venti mil llegües de viaxe submarín (1869), De la Tierra a la Lluna (1865) o París nel sieglu XX (publicada per primer vegada en 1994) toes elles visionaries y adelantraes al so tiempu y de un calter más utópicu y prestosu escontra la teunoloxía. Nel casu de H.G. Wells, que a diferencia de Verne tiende a ser más críticu cola teunoloxía y l'usu indebíu d'esta, puede resaltase les sos siguientes obres, La máquina del tiempu (1895), L'home invisible (1897) y La guerra de los mundos (1898).
Non solo'l steampunk bebe del xéneru lliterariu, tamién lo fai de los principios de la cinematografía. Esti subxéneru débe-y bien de a Georges Méliès, pioneru cineasta onde trabayos como Le Voyage dans la Lune (1902), Le Voyage à travers l'Impossible (1904) o Á la Conquète du Pole (1910), mentando tan solo una escasa llista, non solo marcaron el modernu cine, yá sía esti de ciencia ficción o non, sinón tamién la marcada estética del steampunk. Tamién lo fai de la mesma, aquellos artistes gráficos qu'afiguraron les sos impresiones ilustrando les noveles antes mentaes y que güei non solo ufierten una imaxe visual sinón tamién una inspiración pal subxéneru, como exemplu d'estos artistes y pintores cabria destacar a Albert Robida poles sos ilustración futuristes de la dómina, agora equivocadamente llamaes retrofuturistes por munchos, y pola so desconocida obra tamién antemanada a la so dómina atopada na triloxía formada por Le Vingtième Siècle (1883), La Guerre au vingtième siècle (1887) y Le Vingtième Siècle. La vie électrique (1890) enfocaes más nos desarrollos sociales pero non carentes de los teunolóxicos.
Esti subxéneru nun atopa namái los sos oríxenes na ciencia ficción y muestra d'ello ye qu'obres d'autores como Lewis Carroll, Bram Stoker o Oscar Wilde o inclusive les hestories de Sherlock Holmes del escritor Arthur Conan Doyle, qu'influyeron, ya inflúin a esti subxéneru emerxente a pesar d'entrar en xéneros tan variaos como lliteratura fantástica, misteriu o horror.
Steampunk avant la lettre Munches otres obres, que comparten la influencia y l'estilu de les noveles de romance científicu del sieglu XIX a manes de Jules Verne, H.G. Wells, Mark Twain y Mary Shelley fueron concebíes muncho primero de que'l términu steampunk fuera acuñáu, pero estes, comparten la gran mayoría de carauterístiques que güei formen al subxéneru.
Titus Alone (1959), de Mervyn Peake, foi la pionera y antemanóse al restu d'obres dientro del subxéneru steampunk. Jim West (1965 a 1969), una serie orixinal de la CBS y qu'inspiro a la película Wild Wild West de 1999, ye considerada'l primer trabayu, dientro de la pequeña pantalla, sobre esti subxéneru. De la mesma forma, la película Brasil (1985) considérase una importante influencia pa esti subxéneru, de la mesma manera que pal dieselpunk.
Anque la novela de K. W. Jeter, Morlock Night (1979) ye considera'l primer trabayu d'esti subxéneru, Keith Laumer fixo una temprana contribución a este con Worlds of the Imperium (1962). Queen Victoria's Bomb (1967) de Ronald W. Clark y Warlord of the Air (1971) de Michael Moorcock fueron citaos como influencies de la mesma forma que A Transatlantic Tunnel, Hurrah! (1973) de Harry Harrison, una novela onde se nos amuesa un alternativu 1974, onde llocomotores atómiques, barcos voladores propulsados por carbón, afataos submarinos y diálogos victorianos son comunes nel Imperiu Británicu que nos ufierta la obra.
Dientro del mundu de la historieta, en febreru de 1980 Richard A. Lupoff y Steve Stiles publicaron el primer capítulu, d'una tira de prensa estremada en diez partes del so “The Adventures of Professor Thintwhistle and His Incredible Aether Flyer”, consideráu'l primer trabayu d'esti subxéneru dientro del cómic.
Categoríes dientro de la ficción steampunk Lloñe de ser un subxéneru caducu, el steampunk atopar en plenu apoxéu y prueba d'ello son les distintes temes onde los elementos steampunk pueden ser atopaos. Estremando mínimamente estes temes, el steampunk puede ser llindáu nes siguientes categoríes:
Steampunk históricu thumb|180px| Paul Guinan y Anina Bennett, los autores de Boilerplate: History's Mechanical Marvel, na WonderCon de 2010. En traces xenerales, esta categoría tiende a ser más purista colos elementos históricos, amosando rellatos de ciencia ficción dientro d'un periodu históricu reconocíu pol llector, davezu una versión alternativa d'esti periodu, onde la Revolución Industrial yá empezó pero la electricidá entá nun dio los sos primeros pasos, amosando un especial énfasis naquellos artiluxos y maquinaries alimentaes por carbón y vapor. El momentu históricu más común pa la ficción steampunk son les dómines victoriana y eduardiana onde la Revolución Industrial tien la so puxanza. Esti tipu de rellatos tienden a presentar hestories onde los sos protagonistes conviven y interactúan con personaxes históricos conocíos pol llector, averando d'esta forma'l subxéneru a la ucronía.