Robledillo de la Jara ye un conceyu d'España asitiáu na Sierra Norte de la Comunidá de Madrid. Orográficamente topar nes últimes estribaciones meridionales del Macizu de Ayllón, ente'l ríu Lozoya y el so afluente El Riato. Con 20,35 km² de superficie y 99 habitantes (INE 2016), la so densidá de población ye de 4,86 hab./km². Por númberu d'habitantes resulta'l décimu más pequeñu de la Comunidá de Madrid, y per superficie, el trentenu cuartu menos estensu.
Nel so conceyu atópase'l despobláu d'El Villar, que da nome al banzáu homónimu.
Orixe del topónimu Paez ser que'l nome fai referencia a la gran cantidá de carbayos y jaras que, como principales especies autóctones, poblaben les redolaes del pueblu. Créese qu'en principiu yera “Robledillo (o Robredillo)” ensin más, y depués pa estremalo d'otros Robledillos, añadióse-y “de la Jara”. Ye probable qu'esti agregu surdiera en rellación col Quarto de la Xara de la Comunidá de Villa y Tierra de Buitrago, al que Robledillo perteneció.
Comunicaciones Salida dende Madrid tomando la N-1 hasta llegar al quilómetru 60, al altor de La Cabrera (Madrid), onde se toma la carretera M-127 en que'l so quilómetru 20 atópase Robledillo de la Jara.
N'autobús, ente selmana, la llinia interurbana 191D coneuta'l conceyu con Buitrago del Lozoya; y les fines de selmana, la llinia 199 comunica Robledillo con Plaza de Castiella (Madrid).
Llendes Llinda, al norte con Berzosa del Lozoya; al sur con Cervera de Buitrago; al este con Puebla de la Sierra y El Atazar, y al oeste con Manjirón, ésti incluyíu güei nel conceyu de Puentes Viejas. La divisoria de Berzosa ye abondo irregular, pos nun sigue polo xeneral alliniación xeográfica dalguna, y daqué paecencia asocede cola de Cervera; la d'El Atazar tamién ye artificial, pero describe una llinia menos trabancosa. Les de Puebla de la Sierra y Manjirón, sicasí, son dafechu naturales coincidiendo colos calces de los ríos Riato y Lozoya respeutivamente.
L'espaciu físicu: Orografía ya hidrografía El términu municipal de Robledillo tópase trevesáu de norte a sur por un cordal montascosu, conocíu polos paisanos como El Cuetu, que lo estrema en trés aguaes hidrográfiques: una empobinada a poniente, la más estensa, que la so complexa rede de corrientes acuíferes acaba en dos únicos regueros, el de Valdemazos y el del Villar, qu'aflúin al ríu Lozoya, el primeru dientro del banzáu d'El Villar y el segundu nel banzáu d'El Atazar; otra aguada empobinar escontra llevante y da agües al ríu Riato al traviés d'una socesión de cerrillos y pequeñes vallines, casi toos paralelos ente sigo y perpendiculares al Cuetu, al conxuntu de los cualos viénose-y llamando precisamente Les Vallines; y la tercer aguada, muncho más amenorgada, empobinada al sur, tamién da agües al Lozoya pero al traviés del términu municipal de Cervera. Los principales regueros d'esta postrera son el de Valdehierro y Vallina del Saz. miniaturadeimagen|left|Robledillo de la Jara: Panorámica d'El Cuetu. Al fondu, Peñalacabra. El paraxa más eleváu del términu municipal de Robledillo ye'l de los Colladillos Cimeros (1246 msnm), xunto al términu de Berzosa; y el de menor nivel, el Llanu Baxeru xunto al términu de Cervera y el ríu Lozoya, qu'apenes devasa los 800 metros. El cascu urbanu topar a unos 1025 m., tomando como referencia'l centru del pueblu y según datos del Institutu Xeográficu Nacional.
Demografía
Evolución demográfica nos últimos sieglos En 1920, Robledillo y el so anexu d'entós, El Atazar, sumaben 427 habitantes, ya inda a mediaos d'esi sieglu vivíen nel pueblu, yá ensin el so anexu, unes 60 families, equivalentes a más de 200 persones. Ye escontra 1960 cuando gran parte de los sos vecinos deciden dise a vivir a otros llugares y dexen el pueblu colos vieyos y pocos más, de manera qu'en 1991 el censu queda amenorgáu a 57 persones. Nos años siguientes recupérase un pocu y, a lo último algama los 103 habitantes en 2014.
Pero estos altibaxos de los últimos tiempos nun deben de ser los qu'históricamente caracterizaron a Robledillo, onde la evolución demográfica de los sieglos precedentes paez abondo regular bazcuyando ente los 60 y 80 vecinos (families), sacante un sópitu amenorgamientu nel sieglu XVII, probablemente por efeutu o influencia de la peste bubónica de 1599.
Nel Padrón de Moneda Forera de 1554, el pueblu figura con 85 vecinos, amenorgaos a 43 en 1656, y a 37 en 1670. Nel Catastru d'Ensenada (1751) contabilícense 72 cases y 68 vecinos; les Descripciones de Lorenzana (1782) les cifra en 60; nel Censu de Floridablanca (1786) figuren 244 habitantes, 104 de los cualos son menores de 16 años; casi un sieglu dempués, en 1877, la población xubía a 277 almes (429, col so anexu El Atazar); y a mediaos del Sieglu XIX, nel célebre Diccionariu de Pascual Madoz, Robledillo figura con “55 á 60 CASES, inclusa la de ayuntº" y "32 vecinos, 192 almes". Pero esto postreru paez erróneu, pos con 192 almes y 32 vecinos saldría la pocu probable cifra de seis persones por vecín o familia.
El cascu urbanu En Robledillo el poblamientu ye de tipu concentráu, ensin apenes espacios verdes ente los edificios. Hasta bien avanzáu'l sieglu XX, les edificaciones puramente agropecuaries amenorgar a encerraderos de ganáu menor, esto ye d'oveyes y cabres, na zona cimera del pueblu, práuticamente toes ente l'actual cai de Jesús del Valle y les eres. Nel nucleu restante asitiábense les viviendes, qu'en munchos casos nun teníen corrolada y el so interior incluyía corte de les mules, gallineru, palombar, bodega, trojes, etc.; y n'otros, con corrolada incorporada, yera nésti onde s'adosaben otres construcciones agropecuaries anejas, como payares, establos pa vaques y caballeríes, cortes de los gochos y casillos p'almacenar el segáu. Bien poques yeren les edificaciones destinaes puramente a viviendes. miniaturadeimagen|derecha|Robledillo de la Jara en 1967 miniaturadeimagen|derecha|Robledillo de la Jara en 2015 Los árboles, ausentes del cascu urbanu, circunvalaban el pueblu, pos en tou la so redolada, sacante les eres, había una formosa olmeda que, aniquilada pola grafiosis nes últimes décades del sieglu XX, suplióse depués col plantíu d'otres especies.
La situación del pueblu ye bien ventaxosa, pos se topa: en suelos pocu granibles, seique pa non desperdiciar recursos agrícoles; sobre firmes pizarrales nos que s'encimentaben direutamente les cases; con unes redolaes (“a vuelta casa”, en llinguaxe local) abondo fértiles, onde tener próximos los cultivos; con dalgún síntoma d'acuíferos nes vaguaes d'alredor, buscando la cercanía de l'agua; y nuna estena y alta pendiente con amplies panorámiques, qu'inclúin la Sierra de la Cabrera, los Montes Carpetanos y Peñalara. Nun ta, sicasí, nun llugar abellugáu, sinón eleváu y empobináu a poniente, lo que-y fai soportar rigoroses aspereces climátiques. Esta condición procuróse atenuar empobinando escontra'l mediudía les fachaes y puertes principales, tantu de les viviendes como de los encerraderos de ganaos.
Vexetación La especie vexetal predominante en Robledillo ye la jara común, omnipresente en tol so términu municipal, siguida del romeru, tamién abondosu y siempres miniaturadeimagen|left|Carbayos y jarasentemecíu cola jara, pero con menos protagonismu qu'ella, pos por onde coesisten dambos nun se diz qu'hai romerales, sinón xarales. De la gran cantidá de carbayos que otrora dicen que tenía Robledillo, nun queden güei sinón los de les sos deveses de riba (o Prau Conceyu) y de baxo (o Devesa Boyal) y otros pocos más, anque robustos, nos zarramientos de los diversos praos que chisquen el términu. Namái hai encines nos terrenales gnéisicos de les proximidaes del ríu Lozoya, por onde tamién crecen delles retamas, cornicabras, pládanos de Montpellier y sabugos; los felechos son esclusivos del ríu Riato y regueros de la so aguada, siempres xunto a los calces; en dambes deveses y nos cantos de los praos hai prunos y majuelos; y per cualesquier zona del términu, gran variedá de tomillos ente los que destaquen el salseru y el cantueso. Tamién, bastantes torviscos y bien pocos uzes. Nunca se vieron yérbados nin sufreres nel términu de Robledillo.
La falta de ganaos nes últimes décades favoreció, xunto a los regueros, regatos y vaguaes, una exuberante vexetación de ribera integrada principalmente por salgueras, chopos, fresnos, omeros, espinos, artugancios, artos y xuncos.
Na década de 1960 repoblar de pinos la mayor parte de l'aguada del ríu Riato, y muncho primero, a principios del sieglu XX, repoblárase la zona allegante al banzáu del Villar, formando parte del pinar de Casasola.
Historia Nun se sabe de cuándo data la fundación del pueblu. Dase por cierto que la zona foi repoblada arriendes de la so conquista por Alfonsu VI de Castiella en 1083, en que los sos siguientes sieglos consolidáronse munches poblaciones pola aguada meridional de Somosierra, Robledillo ente elles; pero falten noticies qu'esclarien si aquello foi una fundación real o un tresformamientu d'otros nucleos presistentes, pos en 1096, un privilexu del Rei facultaba a Buitrago pa "repoblar los nucleos esistentes na so xurisdicción y crear otros nuevos". Esto ye que yá esistíen nucleos, pero nun se sabe cuálos.
Sía que non, Robledillo foi una de les 32 poblaciones que, a partir d'entós, integraron la Comunidá de Villa y Tierra de Buitrago, formando una sola unidá xurisdiccional cola Villa de Buitrago como cabecera. Esta unidá xurisdiccional constituyó l'orixe del Señoríu de Buitrago, que nel sieglu XIV pasó a la Casa de los Mendoza, unu de que los sos miembros, Iñigo López de Mendoza, marqués de Santillana, menta a Robledillo nuna de les sos Serranillas diciendo: “Madrugando en Robledillo/ por yr buscar un venado,/ fallé depués al Colladillo/ caça, de que fui pagu./ Al pie de aquessa monte,/ la que dizen de Verçossa,/ vi guardar bien grant cabaña/ de vaques moça fermosa”.
Esi “Colladillo” al que se refier don Iñigo, fainos pensar na paraxa de Los Colladillos Cimeros de Robledillo; la “grant monte”, en Peña Portillo a que'l so pie topar Berzosa; y la cabaña de vaques”, na vacada de Berzosa, guardada por vez a díes como se vieno faciendo hasta avanzáu'l sieglu XX. De too ello falten datos que lu atestigüen.
Los Mendoza, qu'en 1475 recibieron el títulu de duques del Infantado, ostentaron la titularidá del Señoríu de Buitrago hasta l'abolición d'esti réxime nel sieglu XIX. Mientres la so vixencia, Robledillo tuvo adscritu al Cuartu de la Jara, xunto con Cervera, Berzosa, Serrada y Paredes, y tol Señoríu perteneció a Guadalaxara hasta'l nuevu diseñu provincial de 1833, qu'incluyó a Robledillo y la mayor parte de los demás nucleos de dichu Señoríu na provincia de Madrid.
En 1612, el conceyu de Robledillo mercó, por 12.000 reales, al vecín de Buitrago Juan de Orozco les posesiones qu'ésti tenía nel términu de El Villar (Madrid), yá despobláu, que confinaban con heredaes de vecinos de Robledillo, polo qu'a partir d'entós quedó en poder del conceyu y vecinos d'esti pueblu tol territoriu d'El Villar. Pal pagu de la compra, el conceyu vendió 1.500 pies d'encines de la so devesa de Casasola y un molín que tenía nel términu d'El Atazar.
En 1847 producióse l'anexón del conceyu d'El Atazar al de Robledillo, que la so vixencia duró hasta 1928. Y en 1977, a puntu tuvieron de fundise Robledillo, Berzosa y Poblar nuna sola entidá municipal, “con denominación de Valle del Villar y capitalidad nel nucleu de población de Robledillo de la Jara”, según consta nel Real Decretu del Ministeriu de la Gobernación qu'aprobó'l proyeutu; pero, finalmente, nun hubo alcuerdu.
Medios de vida Mientres los últimos sieglos, siquier, en Robledillo vivióse de l'agricultura y ganadería. Otres ocupaciones derivaes d'elles (como ferrería y molienda) y servicios (como abacería y barbería) aniciaben bien pocos emplegos. Les principales especies cultivaes yeren trigu y centenu, dambos pol sistema d'añu y vegada, esto ye, un añu de llantadera y al siguiente de barbechu.