Villares de Yeltes ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Salamanca, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. Intégrase dientro de la comarca de Vitigudino y la subcomarca de la Tierra de Vitigudino. Pertenez al partíu xudicial de Vitigudino.

El so términu municipal ta formáu poles llocalidaes de La Estación, Pedro Álvaro y Villares de Yeltes, ocupa una superficie total de 40,54 km² y según los datos demográficos recoyíos nel padrón municipal ellaboráu pol INE nel añu , cuenta con una población de habitantes.

Xeografía El nome de Villares de Yeltes alude a la esistencia d'asentamientos antiguos pela redolada de dichu nucleu de población. Dalgunos d'ellos son de dómina romana; otros, sicasí, remóntense a la dómina alto-medieval. Conócense amás, dellos xacimientos de la dómina prehistórica, anque estos postreros nun son los que dieron orixe al nome de la citada llocalidá. Villares de Yeltes asitiar a 728m. d'altitú, sobre una pandiella, a la marxe derecha del ríu con que'l so nome formó'l xentiliciu. El primitivu nucleu de población debió d'ocupar el terrenal delimitado pol espolón predresu, enfrentáu a delles eminencies que s'estienden al otru llau del ríu, y sobre dalgunes de les cuales, fueron construyíes, en dómina prerromana, otres tantes fortaleces. Una d'elles denominar, elocuentemente, Los Barganales, yá dientro del términu de Villavieja de Yeltes. Xeolóxicamente, gran parte de los terrenos pertenecientes a Villares de Yeltes, son de naturaleza pizarrosa, presentándose, sicasí, dellos afloramientos y berrocales graníticos nel sector noroeste, sobre los calces de los ríos Yeltes y Huebra. En ciertes árees, hai suelos salitrosos, como yá lo señala un topónimu: El Salmurial o Samurial. Puede dicise que, práuticamente, los citaos cursos d'agua van delimitando el términu de Villares de Yeltes. Con dicha llocalidá, confinan, pel norte y l'este, Pozos de Hinojo; pel este, El Cubo de Don Sancho; pel sur, Retortillo y Boada, y pel oeste, Villavieja de Yeltes. El términu de Villares de Yeltes vien quedar configuráu pel espaciu delimitado por dos ríos; unu d'ellos, ye'l Yeltes, yá mentáu; l'otru, ye'l Huebra. A esti respectu, convién reparar que, dende la Edá Media hasta dómines recién, foi'l Yeltes el que siguió calteniendo'l so nome, dempués de recibir les agües del Huebra. Inda nel postreru cuartu del sieglu XIX, considerábase que yera'l Yeltes el que desaguaba nel Duero: "El Yeltes entra por Villares de Yeltes, y, pasando por Cerralbo y Belmellar, bástiase... nel Duero". Tamién Larruga considerar asina, al aludir a Pedro Álvaro, llugar de señoríu nel sieglu XVIII: "el Yeltes desagua nel Duero, pasa cerca de Fuenterroble de baxo y va al Hebra (Huebra) cerca de Pebro Álvaro". Los modernos criterios xeográficos sostienen, sicasí, que ye l'hidrónimu Huebra, a lo llargo de tol so percorríu, el que permanez inalterable y que dichu ríu ye'l que recibe les agües del Yeltes. Los ríos Yeltes y Huebra apaecen, a éstes nun documentu del añu 1174, colos nomes de Heltes y Opera, respeutivamente.

Estensión y llendes A mediaos del sieglu XVIII, la estensión del términu de Villares de Yeltes yera de 36 yugadas; midíu en llegües y según el Catastru d'Ensenada; "trés cuartos de llegua d'este a oeste y una llegua y media de norte a sur, por dos llegües de circunferencia". En dichu Catastru indicábase que Villares de Yeltes llindaba al norte con Ituero, al oeste con Villavieja de Yeltes, al norte con Pedro Álvaro y al sur con Retortillo. El términu municipal de Villares de Yeltes tien una estensión de 40,54 quilómetros cuadraos. Siete son los pueblos colos que güei llinda Villares de Yeltes, a saber: Boada, Retortillo, Villavieja de Yeltes, Yecla de Yeltes, Moronta, Pozos de Hinojo y El Cubo de Don Sancho. De toos ellos, ye'l conceyu de Villavieja de Yeltes el que comparte, col de Villares de Yeltes, les llendes más estenses; siendo, otra manera, los compartíos ente Villares de Yeltes y Escuernavacas, sobre'l cursu del ríu Huebra, los de menor estensión, apenes mediu quilómetru. Ésta ye la razón pola que, nes descripciones xeográfiques al usu, nun suel figurar la llocalidá de Escuernavacas, como estremera de la de Villares de Yeltes.

La razón comarcal Xeográficamente, Villares de Yeltes integra la comarca de Vitigudino, que, de la mesma, forma parte de La Charrería, que'l so nucleu más representativu configúrase, según dellos autores, en redol al cursu mediu del Yeltes; según otros, como García Boiza, habría qu'estendela a tola Tierra de Vitigudino, incluyendo, amás, les contornes de Ciudad Rodrigo, Alba de Tormes, Ledesma, y, tamién, un sector del Campu de Salamanca. En rellación coles llendes de la Tierra de Vitigudino, cabo señalar que ye, precisamente, Villares de Yeltes, xunto a El Cubo de Don Sancho, el puntu más meridional de dicha contorna. Na Baxa Edá Media, Villares de Yeltes perteneció al alfoz de Ledesma. Fernandu II repobló, nel añu 1161, esta última llocalidá, estableciendo, amás, les llendes de dichu alfoz, ente los cualos méntense los nomes del regueru del Pollín y del ríu Yeltes. El referíu regueru inda esiste na toponimia local y traviesa parte del términu de Villares de Yeltes, hasta desaguar nel desusdichu ríu. Villares de Yeltes formó parte de la roda de Cipérez. Güei, aquél forma parte de la Tierra de Vitigudino, que, hasta'l sieglu XIX, perteneció al Ducáu de Alburquerque. El mesmu Llorente Maldonado, en faciendo les oportunes considerancies, en rellación al casu, referir a la delimitación de la Tierra de Vitigudino, y facer nestos términos: "pel oeste, La Ribera; pol suroeste, el Yeltes; pel sur, la llende meridional de los términos de Villares de Yeltes y El Cubo de Don Sancho, y pel este y nordeste, les llendes de la Tierra de Ledesma...".

La roca y l'agua Refiriéndose a les formaciones predreses del occidente salmantino que se topen constituyíes por materiales ordovícicu-silúricos, el profesor García Figueroa anota la presencia de: "cayueles, grauvaques, microconglomerados y conglomeraos en cantares de cuarzu bien trabayaos...", al sur y al este de Villares de Yeltes. El mesmu autor menta la esistencia de caliares na ribera derecha del ríu Yeltes, destacando, otra manera, l'ausencia de tal clase de roques na zona del regueru de Valdelagoda, y creyendo topar dalguna semeyanza, nesti aspeutu, ente les carauterístiques petrolóxiques de dicha zona y la de Tamames. Son abondosos los manantiales, llagunes y fontes nel términu de Villares de Yeltes. Vamos Citar, ente otros, los siguientes: Manantial de Najarros y de Valgallego, La Fontanica, la Fonte del Moru, la de la Nozal, la de Rexidores, la del Espín, la de les Pernículas, la de les Merines, la de los Picones, Fonte Gorda, Fonte Pozal, Fonte de la Roda, del Sapu, Llamarga de la Pelleyera, Llamarga Nueva, Llamarga de les Lagunillas y Llaguna Llingua.

Demografía

Nucleos de población El conceyu estremar en dos nucleos de población, que teníen la siguiente población en 2015 según l'INE. Nucleu de población PoblaciónVillares de Yeltes122Pedro Álvaro9

Demografía de Villares de Yeltes nel sieglu XVI A finales de sieglu XVI, la población de Villares de Yeltes yera de 58 vecinos, de los cualos, 54 yeren plebeyos; había, amás, un fidalgu y un clérigu. A empiezos del sieglu XVII, el númberu de vecinos amenorgárase a 30. La recuperación demográfica nun se va producir hasta mediaos del sieglu siguiente: una población de 55 vecinos, con un total de 230 habitantes, nel añu 1747, que aportaría a de 270 habitantes hacia l'añu 1830. La mayor medría demográfica va producir nes décades siguientes, pasando de los 176 habitantes, en que se quedó amenorgáu'l censu de población en redol al añu 1850, a los 494 qu'algamó nel añu 1885. Nel añu 1950, la población yera de 507 habitantes, más otros 83 que vivíen en Pedro Álvaro; sicasí, nel añu 1960, la población qu'había en tol términu municipal, yera de 580 habitantes, de los cualos, en Pedro Álvaro vivíen 71, en 29 viviendes; otros 12 vivíen en La Estación, nuna sola vivienda. El restu de los habitantes, esto ye, 477, correspondíen a Villares de Yeltes, como cabeza de conceyu. Nel añu 1970, la población de Villares de Yeltes yera de 273 habitantes, y en 1981, amenorgárase a 206, habiendo llegáu al añu 2000, con tan solo 173. Nel añu 1960, Villares de Yeltes cultivaba 680 hectárees de ceberes. La cabaña ganadera venía espresada nel siguiente númberu de cabeces: Mular: 10 Caballar: 15 Vacunu: 500 Asnal: 115 Porcín: 700 Ovín: 3500 Aviar (pites): 1200 Per aquellos años, esplotábase una mina d'uraniu nel términu de dicha llocalidá. Había, amás, 2 talleres de fabricación de carros, un molín de piensos, 2 xastreríes, una masera, una tienda de comestibles, un chigre, 2 tabiernes y un mesón. La instrucción escolar impartir en 2 escueles, una de neños y otra de neñes. El parque automovilísticu amenorgar a 4 vehículos. Los vecinos del pueblu disponíen de 70 bicicletes y 90 carros.

Pedro Álvaro Alrodiu de Pedro Álvaro, anexu, como yá dixi, de Villares de Yeltes, ufierto los siguientes datos demográficos: Añu 1591: 8 vecinos. Añu 1747: 21 vecinos, que sumaben 102 habitantes. Añu 1828: 12 vecinos, con un total de 58 habitantes. Añu 1850: 36 vecinos (un númberu cimeru, inclusive, al que tenía Villares de Yeltes a empiezos del sieglu XVII), con un total de 122 habitantes. Añu 1885: 60 habitantes. Añu 1960: 71 habitantes, como yá enantes anoté.

Historia

El Paleolíticu Inferior L'home prehistóricu pobló les riberes del Yeltes y el Huebra. Los afayos arqueolóxicos remontar al Paleolíticu Cimeru y, hasta agora, alcontráronse na redoma de Villares de Yeltes, concretamente, nel pagu de La Ribera y pela redolada del campusantu municipal, onde don Eduardo Martín recoyó dellos bifaces y otros artefautos líticos, dalgunos de los cualos caltiénense nel acabante crear muséu arqueolóxicu de Lumbrales. Trátase de pieces de cuarcita tallaes. Cronológicamente, tópense encuadraes nel periodu llamáu Achelense, con unos 100.000 años d'antigüedá. Efeutuáronse dellos descubrimientos de naturaleza similar, pela redolada de Pedro Álvaro. Ellí, recoyéronse diversos restos, consistentes en chopper, nucleos y lascas de cuarcita, toos ellos, nes márxenes del ríu Yeltes. Apaecieron n'abrigos predresos, formaos por grandes berruecos graníticos. En xunto, los xacimientos paleolíticos de Villares de Yeltes, tópense consideraos como dalgunos d'ente los más importantes que fueron clasificaos, hasta la fecha, na provincia de Salamanca. Asítiense, cronológicamente, nel periodu entendíu ente'l Pleistocenu Mediu y el Pleistocenu Cimeru, y correspuenden, tipológicamente, a industries lítiques del Achelense y el Paleolíticu Mediu. El ríu Yeltes traviesa en nivel paleozoicu, que se topa ocultu, al traviés de la fuesa teutónica de Ciudad Rodrigo, pero dichu nivel vuelve resurdir na zona de San Giraldo y Villares de Yeltes, presentando, les riberes del citáu ríu, interesantes sedimentos de tipu aluvial, con acusada guarda de cuarcites, material, ésti, que foi utilizáu pol home prehistóricu pa fabricar, nel periodu Achelense, artefautos diversos. Villares de Yeltes, xunto con Castraz de Yeltes, son les úniques, d'ente les llocalidaes que los sos terrenos derruempen el referíu cursu fluvial, onde se producieron distintos afayos de pieces prehistóriques, correspondientes a los periodos desusdichos.

Neolíticu y Edá de los Metales (3.500-300, e.C.) A la Edá de los Metales pertenez un menhir, que, tiempu tras, tuvo alzáu xunto a la ermita de Huebra, sobre la vera esquierda del ríu del mesmu nome. Dende ellí, dichu monolitu foi treslladáu hasta Villares de Yeltes y emplazado dientro d'una propiedá particular, onde güei se caltién.