Aldeamayor de San Martín ye un conceyu español de la provincia de Valladolid, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Ta asitiada na comarca de Tierra de Pinares, a 17 km al sur de la capital de la provincia.
El pueblu ta enclaváu na zona conocida como'l Rasu de Portiellu, que tomaba na Edá Media un ampliu territoriu, apoderáu dende Portiellu, perteneciente a los Condes de Benavente.Rasu ye un pandorial o parte alta d'un monte que ta preparáu pal cultivu. Tamién ye una parte de pinar despoblada de pinos. HERNÁNDEZ ALONSO, César (coordinador). Diccionariu del castellán tradicional. Editorial Ámbitu. Valladolid, 2001. ISBN 84-8183-108-5, p. 44
Pertenez dende l'añu 1986 a la Comunidá de Villa y Tierra de Portiellu, que la so competencia ye l'alministración de bienes, y a la Mancomunidá "Tierra de Pinares", de recoyida y tratamientu de residuos sólides urbanos, y servicios sociales.
Evolución demográfica 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2014 2016 951 1.133 1.104 1.088 1.176 1.218 1.113 977 995 1.071 4.891 5.077
Historia left|thumb|Vista de la llocalidá, principio siglo XX left|thumb|Cai del conceyu, mediaos sieglu XX Sábese qu'Aldeamayor tien una historia estensa tocantes a asentamientos que se remonten a la primer Edá del Fierro, siendo afayada apocayá una casa romana de la última dómina del Imperiu romanu (s. III o IV). Tamién abonden los restos de poblaos y asentamientos visigodos en tol términu municipal de Aldeamayor. La creación d'un centru poblacional únicu remontar al sieglu XIV, cuando s'arrexunten siete poblaos d'orixe feudal dependientes de Portiellu, siendo Aldeamayor el más grande d'ellos, polo que se-y dio'l nome de "L'Aldea-Mayor". Carlos III dio-y el títulu de Villa.
Nel sieglu XIX cuntaba inda cola industria de tres telares qu'ellaboraben teles grueses de cáñamu, una masera pa moler roxa y otra pa moler roña que s'emplegaba pa los curtidos. Madoz 1984: p. 29Un molín de roña ye aquel emplégase pa machucar la corteza del pinu hasta convertila en polvu pa usala como curtiente. Cfr: REPRESA, Mª Francisca, Tenerías palentines. La pervivencia d'una tradición, Revista de Folclor Nᵘ 165. N'este mesmu sieglu esistía al nordeste del pueblu un pequeñu sotu d'álamos blancos y negros con una casa de campu toa propiedá del Conde de la Cortina, propietariu de la mesma de tierres y granxa en Fuentes de Duero. Foi un personaxe relevante na historia y política de la España del sieglu
Alministración
Resultaos de les eleiciones municipales de 2015 en Aldeamayor de San Martín.Partíu políticu2015%ConceyalesPartíu Socialista Obreru Español (PSOE)23,093Partíu Popular (PP)22,623Candidatura Independiente-Ciudadanos de Centru Democráticu (CI-CCD)19,772Ciudadanos (C's)10,781Somos Aldeamayor de San Martín9,371Izquierda Xunida-Toma la pallabra (IX)8,651
Patrimoniu
Ilesia parroquial de San Martín de Tours
200px|left|thumb|Ilesia de San Martín de Tours. Dedicada a San Martín de Tours, ye un edificiu de dos naves, construyíu en piedra de les canteres de tierra de Cuéllar.
N'el so construcción estremen delles etapes y distintos estilos arquiteutónicos. A finales del sieglu XV construyeron la cabecera y la capiya allegante, de Santa Catalina, fundada en 1497 pol bachiller Juan Fernández, cura del conceyu y arcipreste de Fuentidueña.
La segunda etapa entamar mientres la segunda metá del sieglu XVI, pero les obres avanzaben amodo, yá qu'a empiezos del sieglu XVII inda se taben construyendo les naves, y en 1623 taba por terminar el cuerpu de la ilesia. Mientres esti periodu trabayaron na so construcción dellos maestros, documentándose en 1598 dellos pagos a Francisco del Bado; en 1610, el maestru canteru Pedro de la Vega reemplaza a de les Corrolades.
Humilladero de San Roque thumb|Humilladero de San Roque en mampostería y lladriyu, ensin encalar.Esistieron dos humilladeros y una ermita: Humilladero de San Roque, humilladero del Santu Cristu y ermita de La nuesa Señora de Compasco. Caltiénse esta postrera y el humilladero de San Roque.
El humilladero de San Roque asítiase nel antiguu camín de Valladolid. Col tiempu escaeció'l so función estratéxica de humilladero y convirtióse nuna ermita onde se vien celebrando la romería y festexu n'honor d'esti santu, mientres dellos díes cercanos al 16 d'agostu, festividá de San Roque. Ye tamién la capiya del campusantu que s'adosó al edificiu nel sieglu XIX.
L'edificiu ye de planta rectangular siendo la so exa perpendicular al camín. Ta construyíu con mampostería y verdugadas de lladriyu (tamién llamaes filaes). Nel so acabáu incluyíase'l encalado o enfoscáu que, dependiendo de les dómines y les modes, llevántase dexando ver los materiales de construcción o s'aplica. El teyáu ye a trés agües y nel interior tien cubierta de madera. La fachada tien pilastres nos lladrales, coronaes por pirámides y enriba nel centru rematar por piñón. L'interior ye senciellu, con un pequeñu retablu rococó onde ta asitiada la imaxe de San Roque salvo los díes de la so fiesta en que la treslladen a la ilesia de San Martín hasta devolvela al so espaciu'l día de mayor festexu y romería.
Ermita de La nuesa Señora de Compasco right|thumb|Abarganáu d'El Rasu de Portiellu con Aldeamayor de San Martín al fondu. right|thumb|Reses bravos na ganadería El Rasu de Portiellu, Salgüeros de Aldeamayor. right|thumb|Paraxa inundable de la Llaguna del Sueru nos salgüeros. Esta ermita atopar a cuatro km de Aldeamayor pela carretera que llega a Tudela de Duero. La nuesa Señora de Compasco ye la patrona del conceyu. Nel so interior venérase la imaxe d'una Virxe con Neñu, románica. La ermita ta asitiada nun espaciu natural ente pinares representativu de la Comarca de Tierra de Pinares. La redolada forma parte d'una ruta de senderismo denomada "Onde los pinos suañen" Cercanu a la ermita alza un maxestosu pinu de la especie pinus pinea o pinu piñonero llamáu Pinu Carranza o de la Tía Hilaria ; destaca del restu pol so perímetru de 3,85 metros y un altor averáu de 22 metros. Añalmente celébrense dos romeríes, una'l 13 de mayu y otra el primer domingu de setiembre que ye la fiesta patronal en que tradicionalmente hai dances y puya d'ufriendes.
Ver tamién Tresporte Metropolitanu de Valladolid Gastronomía de la provincia de Valladolid Economía de la provincia de Valladolid
Notes
Referencies
Bibliografía
Enllaces esternos
Categoría:Llocalidaes de la provincia de Valladolid Categoría:Conceyos de Valladolid