Les llingües esquimales o llingües inuit-yupik constitúin la caña demográficamente más numberosa y qu'ocupa un territoriu más estensu de les llingües esquimo-aleutianes.
Clasificación Les llingües esquimales nel so conxuntu tán rellacionaes col idioma aleutianu y col idioma sirenik (que dalgunos consideren una llingua esquimal diverxente y otros otra caña de la familia esquimo-aleutiana). Tocantes a la diversificación interna de les llingües esquimales, estes clasifíquense usualmente como: Les llingües inuit qu'ocupen el norte y nordés d'América del Norte y fálense n'Alaska, Canadá y Groenlandia. Idioma inupiaq (Alaska septentrional) 2.420 (2000)Ethnologue report for language code: Inupiatun, Northwest Alaska Idioma inuvialuktun o inuktun (Canadá occidental) 4.000 (1981)Ethnologue report for language code: Inuktitut, Western Canadian Idioma inuktitut (Canadá oriental; xunto con inuktun) 32.775 (1991)Ethnologue report for language code: Inuktitut, Eastern Canadian Idioma groenlandés (Groenlandia) 57.800 (2002)Ethnologue report for language code: Inuktitut, Greenlandic Les llingües yupik qu'ocupen l'área más occidental y fálense nel estremu oriental de Siberia y Alaska. Yupik d'Alaska central 16.900 (2000)Ethnologue report for language code: Yupik, Central Idioma alutiiq o yupik del golfu del Pacíficu 76 (2000)Ethnologue report for language code: Yupik, Pacific Gulf Idioma yuit o yupik central de Siberia (Islles Chaplinon y St. Lawrence) 830 (2000)Ethnologue report for language code: Yupik, Central Siberian Idioma naukanski 75 (1990)Ethnologue report for language code: Yupik, Naukan El idioma sirenik dalgunos asitien esta llingua dientro del grupu yupik anque otros autores consideren que se trata d'una caña independiente. La llingua escastar en 1997.
Descripción llingüística El proto-esquimal hai ye l'antecesor de les llingües esquimales modernes. El sistema del proto-esquimal foi oxetu de diverses resconstrucciones hipotétiques, una recién ye la de Fortescue (1994).
Comparanza léxica Los numberales reconstruyíos pa llingües esquimales son:Eskimo-Aleut Numerals {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! rowspan=2|GLOSA ! colspan=4| Esquima inuit ! colspan=5| Esquima yupik ! rowspan=2| PROTO-ESKIMO |- ! Qawiaraq !! Iñupiaq ! Inuktitut !! PROTO-INUIT ! Alutiiq !! Yupik central ! Chaplino !! Naukanski !! PROTO-YUPIK |- | '1' || atausiq || atausiq || ataaseq || *atausiq | allriluq || atautʃiq || a'taːsiq || arreyaːsiq || *atauSiq || *arreya(ʀ)uciq |- | '2' || malguk || malʁuk || marluk || *malʁuk | malʔuk || malʀuk || 'maːlʁuk || maːlʁuk || *maːlʀuk || *maːlʀuk |- | '3' || piŋasut || piŋasut || piŋasut || *piŋasut | piŋajun || piŋayun || pi'ŋayut || piŋayut || *piŋayut || *piŋayut |- | '4' || sisamat || sisamat || sisamat || *sisamat | staːman || tʃətaman || əs'tamat || sitamat || *Sitamat || *citamat |- | '5' || tallimat || tallimat || tallimat || *tallimat | taɬiman || taɬiman || ta'ɬimat || taɬimat || *taɬimat || *taLimat |- | '6' || itchaksraq || iččakřaq || arfinillit || *arvinllit | aʁwilɡən || aʀvinləɣən || aʁ'vinlək || aʁvinlək/arreyaːtorcaɣləɡən || *aʀvinləɣən || *aʀvinələɣ |- | '7' || tallimat malguk || tallimat malʁuk || arfineqmarluk || *5+2 | maɬʀoːɡin || malʀunləɣən || maːʁr̥aʁ'vinlək || maːlʁoɡnəŋaʁvinlək || *5+2 || *5+2 |- | '8' || tallimat piŋasut || tallimat piŋasut || arfineqpiŋasut || *5+3 | iŋlulɡən || piŋajunləɣən || pi'ŋayunəŋiŋ'lulək || piŋayunəŋaʁvinlək || *5+3 || *5+3 |- | '9' || quliŋugu-tail̩aq || quliŋŋ̩oʁo-tailʲaq || arfineq sisamat/ quliŋiluat || *10-1 | qulŋujan || qulŋunʀi-alifazːn || əs'tama'nəŋiŋ'lulək || qulŋoʁi-tilŋuq || *10-1 || *10-1 |- | '10' || qulit || qulit || qulit || *qulit | qulən || qula /qulən || 'qula || qule || *qula || *qul-
Referencies
Bibliografía Fortescue, Michael, Steven Jacobson, and Lawrence Kaplan. 1994. Comparative Eskimo Dictionary with Aleut Cognates. Alaska Native Language Center.