Les llingües goidélicas o gaéliques son una subfamilia de les llingües celtes que, baxando del protocelta, son una de les cañes de les llingües indoeuropees. Na subfamilia goidélica inclúyense'l irlandés, el gaélicu escocés y el manés. Otres llingües céltiques vives, tales como'l galés, el córnicu y el bretón nun son consideraes goidéliques.

Los idiomes goidélicus fueron históricamente parte d'un continuu llingüísticu faláu dende'l sur d'Irlanda al traviés de la Islla de Man hasta'l norte d'Escocia. Amiéstase-y -equivocadamente- el "Shelta", que ye un dialeutu productu d'un amiestu ente l'irlandés y l'inglés, con una sintaxis primariamente inglesa.

Una forma moderna d'esti grupu, conocida como irlandés modernu tempranu o gaélicu clásicu, foi utilizada como llinguaxe lliterariu n'Irlanda hasta'l sieglu XVII y n'Escocia hasta'l XVIII. Diferencies d'ortografía ente estos dos formes deber a reformes ortográfiques más recién, lo que dio como resultáu estandarizaciones pluricéntricas complexes.

La ortografía usada nel manés ta basada nel inglés y el galés y foi introducida en 1610 pol obispu galés John Phillips.

Clasificación

L'árbol de les llingües goidéliques ye'l siguiente:

Irlandés primitivu Irlandés antiguu Irlandés mediu Irlandés Gaélicu escocés Manés

Historia El subgrupu d'idiomes goidélicus pertenez al grupu célticu insular. Otru subgrupu d'esa caña son les llingües britóniques, a les que pertenecen el galés, el córnicu y el bretón. Dambos subgrupos son insulares, yá que se falen principalmente nes islles britániques y comparten ciertes carauterístiques, tales como l'usu común de ciertes partícules verbales, l'orde de la frase (Verbu, Suxetu, Oxetu o Predicáu), etc.

Adicionalmente, la caña goidélica ye tamién clasificada como celta-Q, por cuenta de que'l soníu protocelta *kw foi orixinalmente reteníu nesta caña (a diferencia de la caña celta-P, na que rápido se tresformó nuna [p]) Más tarde, esi soníu tamién se tresformó nesta caña, perdiendo la so labiación y aportando a un simple [k]. El celtíberu retuvo coles mesmes el soníu *kw, asina que esi grupu puede ser consideráu igualmente como parte del grupu celta-Q; sicasí, esi llinguaxe nun ye goidélicu, yá que nun ye insular. Con éses dellos autores consideren esta subdivisión como superficial y esplicable en términos de contactos esternos.

Sicasí, hai diferencies adicionales ente los dos subgrupos que faen conveniente la so retención a lo menos de manera provisional. Por casu, nel grupu goidélicu los soníos *an, am tresformáronse a una é, vocal desnasalizada y con alargamiento antes d'un soníu fricativu. Asina, por casu, l'irlandés antiguu éc ("muerte"), écath ("anzuelu"), dét ("diente"), cét ("cien"), comparaos col galés angau, angad, dant y cant.

Descripción llingüística

celta-P y celta-Q El siguiente cuadru compara delles formes léxiques en celta-P (galu-britónicu) y en celta-Q (goidélicu): {| style="text-align:center;" ! rowspan=2|Protocelta | colspan=4 bgcolor="pink" | Galu-britónicu | colspan=4 bgcolor="lightseagreen" | Goidélico ! rowspan=2|GLOSA |- | bgcolor="pink" | Proto-P | bgcolor="pink" | Galu | bgcolor="pink" | Galés | bgcolor="pink" | Bretón | bgcolor="lightseagreen" | Proto-Q | bgcolor="lightseagreen" | Irlandés | bgcolor="lightseagreen" | Gaélicu Escocés | bgcolor="lightseagreen" | Manés

! *kwennos | *pennos | pennos | pen | penn | *qenn | ceann | ceann | kione | 'cabeza'

! *kwetwar- | *petwar- | petuarios | pedwar | pevar | *qethair | ceathair | ceithir | kiare | 'cuatro'

! *kwenkwy | *pemp- | pinpetos | pump | pemp | *qwĩk | cúig | còig | queig | 'cinco'

! *kweis | *pwis | pis | pwy | piv | *qwiai | cé (ant. cia) | cò/cia | quoi | 'quién'

Comparanza léxica Los numberales para distintes llingües goidlélicas son:Celtic Numerals {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! GLOSA ! Irlandésantiguu !! Irlandés !! Gaélicuescocés !! Manx ! PROTO-GOIDÉLICO |- | '1' || oēn || -aonin̪ | -aonɯːn || naneneːn || *oin- |- | '2' || da || dód̪o |dhàɣɑː || jeesʤiːs || *dā |- | '3' || trī || trítʲɹʲi | trìt̪ʰɾiː || treetʰɾiː || *trī |- | '4' || cethair || ceathaircæhɪɹʲ | ceithirˈkʰʲehiɾʲ || kiarekʲyːr || *ketʰair(<*kʷetʰair) |- | '5' || cōic || cúigkuɟ | còigkʰoːkʲ || queigkweg || *kʷĩkʷy

| '6' || sē || séʃe | seaʃia̯ || sheyʃyː || *sē(χ) |- | '7' || secht || seachtʃɑxt̪ | seachdʃaxk || shiaghtʃaːx || *seχt |- | '8' || ocht || -ochtʌxt̪ | -ochdɔxk || -oghtɑːx || *-oχt |- | '9' || nonī || naoin̪ˠi | naoin̪ˠɯːi || nuyninː/nei || *noi |- | '10' || deich || deichdʲɛ | deichʧeç || jeihʤɛi || *deχ-(<*dek-)

Referencies

Goidélico