thumb|250px|Vista d'un campu de béisbol.
El béisbol (del inglés baseball), ye un deporte de conxuntu xugáu ente dos equipos de 9 xugadores cada unu. Considérase unu de los deportes más populares de los Estaos Xuníos, Xapón, Canadá, Corea del Sur, Taiwán, Cuba, Australia, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Puertu Ricu, Sudáfrica, Holanda, República Dominicana, Italia, Colombia y Venezuela. Los países consideraos potencies d'esti deporte concéntrense n'América (Norte, Central, Caribe) y n'Asia, siendo los Continentes Européu y Africanu los más arrezagaos, anque Europa cuenta con dos bonos esponentes como Holanda ya Italia; y n'África namái cabo destacar a la seleición de Sudáfrica con dellos bonos talentos.
Xuégase nun estensu campu de yerba natural o artificial (con esceición de la zona onde los xugadores de la ofensiva cuerren p'algamar les bases, allugaes nos vértices del área cuadrangular llamada diamante, y anotar, llamada llinia del corredor, y l'área del llanzador onde'l terrén ye una llomba de tierra).
L'oxetivu del xuegu ye cutir una pelota con un bate (batear), moviéndola al traviés del campu y correr pel campu internu de tierra (infield) buscando algamar la mayor cantidá de bases posibles hasta dar la vuelta a la base dende onde se bateó (home) y llograr anotar el tanto conocíu como carrera, mentanto los xugadores defensivos busquen la pelota bateada pa eliminar al xugador que bateó la pelota o a otros corredores, primero qu'éstos lleguen a dalguna de les bases o consigan anotar la carrera (ver les regles pa más detalles del xuegu).
L'equipu qu'anote más carreres al cabu de les nueve partes, llamaes entraes que dura'l partíu, ye'l que resulta ganador. Si al términu de les nueve entraes regulares caltiénse un marcador igualáu en carreres, l'alcuentru esténdese tolo necesario pa qu'heba un ganador, según les regles básiques del xuegu nun esiste l'empate, permitíu namái en lligues d'aficionaos ya infantiles pa torgar el desgaste de los xugadores. thumb|250px|Escena típica de béisbol.
Per otru llau, una de les carauterístiques qu'estremen al béisbol d'otros deportes de conxuntu, ye que nésti la defensa ye la que tien la pelota.
Historia
thumb|200px|Tarxeta coleicionable d'un xugador del sieglu XIX. Ta claro que'l béisbol modernu desenvolvióse nos Estaos Xuníos, anque l'orixe exautu del xuegu ta malo de determinar. La mayoría de los estudiosos creen que'l béisbol evolucionó dende una variedá de xuegos asemeyaos. Una lleenda popular cuenta que Abner Doubleday, que llegara a oficial del Exércitu de la Xunión mientres la Guerra de Secesión d'Estaos Xuníos (1861-1865), inventó'l béisbol en Cooperstown (Nueva York) en 1839. Anque nun esiste anguaño nengún sofitu pa esti mitu; el Salón de la Fama ya'l Muséu Nacional del Béisbol atópense allugaos en Cooperstown.
Oríxenes Esisten evidencies de que se prauticaron xuegos con un palu y una bola dende les primeres dómines de la civilización. Cultures antigües, en Persia, Exiptu y Grecia, prauticaron xuegos con un palu y una bola pa divertise y como parte de ciertes ceremonies. Xuegos d'esti tipu estendiéronse demientres la Edá Media per toa Europa y fixéronse populares en variaes formes. Los europeos introducieron xuegos asemeyaos nes sos colonies d'América escontra'l sieglu XVI.
Esisten, a pesar de la versión popular del orixe del béisbol creáu por Doubleday, numberoses referencies a los términos "baseball" y "bat-and-ball" en documentos de los primeros años del sieglu XVIII.Szymanski, Stefan, and Andrew S. Zimbalist (2006). National Pastime: How Americans Play Baseball and the Rest of the World Plays Soccer (Brookings Institution Press, 2005), ISBN 0-8157-8258-6, p. 220, n. 19. L'orixe del béisbol en realidá tendría de ser definíu como la evolución del béisbol, pos con base no que los historiadores del xuegu vinieron atopando, ye una derivación del xuegu “stool ball” que data dende la Edá Media y, de la mesma, el “stool ball” provién de xuegos rituales practicaos nel mundu antiguu. La primer referencia del términu “base ball” dase en 1744 pocu menos de 100 años primero que Abner Doubleday supuestamente lo inventara en Cooperstown, Nueva York en 1839.
En 1744 surde n'Inglaterra la primer evidencia impresa del xuegu 'Base Ball' que foi publicada nun llibru de pasatiempos infantiles. Ente esi añu y 1796 surden delles referencies más sobre baseball n'Europa dando cuenta d'un xuegu de pequeñes dimensiones xugáu por neños y neñes. En 1796 publíquense n'Alemaña les primeres regles de "base ball" lo que da cuenta de que, probablemente, nesi país yá se practicaba'l xuegu.
El xuegu emigra d'Europa a América ente mediaos y finales del sieglu XVIII lleváu polos colonos ingleses que s'establecíen nel Nuevu Mundu. La primer referencia de base ball xugándose n'Estaos Xuníos data d'abril de 1778 rexistrada nel so diariu pol soldáu George Ewing: “fixi exerciciu pela tarde y nos intervalos xugué base”.
En 1786, l'estudiante de Princeton, John Rhea Smith, menta nel so diariu que “Un bon día, xugué `baste ball`(sic) nel campus pero fui batíu porque fallé catcheando y cutiendo la bola”. Darréu, en 1791, emítese una prohibición nel pueblu de Pittsfield Massachussetts pa “caltener les ventanes de la nueva Casa de Xuntes ... nenguna persona, va ser dexada de prauticar los xuegos llamaos Wicket, Cricket, Base Ball, Football, Cat, Fives o cualesquier otru xuegu de pelota, dientro d'una distancia de 80 yardes de la referida Casa de Xuntes”.
Comoquier, ye a partir de la llista de regles publicaes por Alexander Cartwright en 1845, conocíes como les Knickerbocker Rules por ser les aplicaes pol equipu Knickerbockers, que s'estableció y evolucionó la forma moderna del xuegu.http://www.origenesdelbeisbol.com Sitio sobre los oríxenes del beisbol miniaturadeimagen
El New York Game El primer club entamáu de béisbol foi formáu en 1842 por un grupu de mozos na ciudá de New York, encabezáu por Alexander Cartwright, que llamó al so club Knickerbocker Base Ball Club. Los Knickerbockers desenvolvieron un conxuntu de venti regles, publicaes per primer vegada en 1845, que se convirtieron na base del béisbol modernu. El 19 de xunu de 1846, los Knickerbockers xugaron el que ta consideráu como'l primer partíu oficial de béisbol modernu al enfrentase a otru equipu entamáu de béisbol llamáu New York Club, no que ye agora Hoboken (New Jersey).
L'estilu de xuegu de los Knickerbockers estendióse rápido mientres la década de 1850, fundáronse clubes de béisbol por tola ciudá de Nueva York adoptándose nueves regles. A finales d'esa década, la popularidá del xuegu estendiérase más allá de la ciudá y empezó a conocese como New York Game (El Xuegu de Nueva York).
El New York Game popularizar mientres la Guerra de Secesión, cuando los miles de soldaos de la Xunión, que veníen de la ciudá de Nueva York, prauticauvenlo nos llugares per onde viaxaben. Al rematar la guerra en 1865, el xuegu convirtiérase na variedá más popular de béisbol en tol país. Poco dempués, el nome de New York Game sumió y llamóse a cencielles baseball.
Oríxenes del béisbol n'América Llatina
Antecedentes Cuando los españoles llegaron a Cuba (que por nome -y punxeron "Islla de Juana" pola fía de los Reis Católicos d'España) el 24 d'ochobre de 1492 atoparon a los aboríxenes cubanos practicando un xuegu al qu'ellos llamaben batos, que xugábase con un tochu asemeyáu a un bate y una pelota fecha de resina d'árbol que se cutía. Y, al empar, cantábase un baille llamáu areíto.
Coles mesmes, nel Méxicu prehispánicu practicábase un xuegu de palu y pelota de cual sobreviven muestres en pintura mural en Teotihuacan y Les Figares, Veracruz según en figurillas en folla topaes na zona de Nayarit, Méxicu.
Tamién, na dómina de la colonización española esti xuegu llamóse gatu vieyu onde s'axuntaben mozos del movimientu independentista en contra de la corona española.
Méxicu El primer xuegu de beisbol en Méxicu xugóse a fines d'abril de 1847 nel parque "Los Berros" de Xalapa, Veracruz por soldaos del exércitu invasor d'Estaos Xuníos qu'utilizaron la prótesis de la pierna ("pata de palu") d'Antonio López de Santa Anna, que prindaren díes enantes na Batalla d'Álamo Gordo. (mentáu tamién n'ediciones posteriores hasta siquier la de 1947)
A partir de 1866 hai evidencies de mexicanos xugando al béisbol en Santa Clara, California. Yeren mozos estudiantes que fueren unviaos a educase en California y empezaron a prauticar el xuegu.
El primer equipu entamáu en Méxicu del que se tenga evidencia ye'l Union Base Ball Club formáu alredor de 1869 na fronteriza ciudá de Matamoros, Tamaulipas. L'equipu cruciaba'l Ríu Bravo pa enfrentase a los equipos d'Estaos Xuníos en Brownsville, Texas. D'esti equipu sobreviven reportes periodísticos fechaos en 1869.González Gómez, César.2007. Los Primeres Peloteros Mexicanos de la Hestoria.OrigenesDelBeisbol.Com: El Raigañu del Xuegu. http://www.origenesdelbeisbol.com/?p=67
Panamá En Panamá empezóse a xugar el béisbol hacia 1850-1855 cuando se realizaron les obres del Ferrocarril Transístmico, que tuvieron al cargu d'executivos y téunicos norteamericanos, principalmente de la Costa Este, onde s'anicia'l deporte. Ellos faíen competencies recreatives ente los sos emplegaos y prontamente la población panamiega aprendió a xugar el béisbol tan bien o meyor que los norteamericanos, arriendes d'ello empecipiaron munches lligues nel área de tránsitu del ferrocarril qu'arreyaben a norteamericanos y panamiegos, llegando a guarase munches grandes rivalidaes que depués nos partíos podíen dar llugar a serios enfrentamientos ente los unos y los otros.
Y esa tradición siguió a lo llargo del restu del sieglu XIX, por tol sieglu XX y lo que va del sieglu XXI, siendo'l béisbol el deporte nacional de Panamá. Ye, pues, Panamá unu de los primeros países na rexón y el mundu enteru en xugar béisbol de forma masiva. Y foi país de grandes esponentes d'esti deporte como Rod Carew, Manny Sanguillén, Omar Moreno, y anguaño Carlos Lee, Mariano Rivera, Carlos Ruiz ente los principales.
Cuba El béisbol en Cuba empezó cuando se formó'l Club de Béisbol de L'Habana en 1868, pero'l xuegu foi prohibíu polos gobernantes españoles y nun foi sinón hasta'l 23 d'avientu de 1874 que se rexistró'l primer xuegu documentáu na islla, según publicó'l periódicu L'Artista cuatro díes dempués. Esto desenvolvióse nuna lliga profesional qu'empezó a xugase en 1878 y duró hasta la década de 1960, cuando Fidel Castro esaniciar. El primer llatinoamericanu nes Grandes Lligues foi Esteban Bellán, un cubanu qu'asistió a la universidá de Fordham y xugó pa l'Asociación Nacional de 1871 a 1873.Nieto,Severo (2007). Béisbol en Cuba Hispánica (Editorial Científicu-Téunica, 2007), ISBN 978-959-05-0485-3, p. 1-4.
Anguaño ye'l principal deporte en Cuba, que ganó trés de los últimos cuatro Xuegos Olímpicos.
Puerto Rico El deporte del beisbol xugóse per primer vegada coles regles pertinentes en Mayagüez. Un conductor de carros públicos llamáu don Félix Santiago creó un equipu (Indios de Mayagüez). Resáltase qu'esti equipu foi'l más esitosu en setenta y un años en tola lliga.
Los mayagüezanos aprendieron a xugar beisbol viendo a les tropes norteamericanes xugar nes cais a finales del sieglu XlX. Depués hubo munchos portorricanos adscritos a les files del exércitu empezaron a xugar con ellos hasta qu'aprendieron lo que yera'l béisbol. D'ende d'equí p'arriba esistió'l béisbol en tolos niveles. Puerto Rico xugó por dos años adscritu a la organización norteamericana. Un añu dempués nació la Lliga de Baseball Profesional de Puerto Rico.