La Cohors IIII Lingonum equitata fue una unidad auxilia mixta de infantería y caballería del ejército del Imperio Romano del tipo cohors quinquagenaria equitata, cuya existencia está atestiguada desde finales del hasta principio del .
Reclutamiento
La unidad fue reclutada en 97 por orden del emperador Nerva de entre el pueblo de los lingones de la Gallia Belgica para reforzar las tropas de guarnición en la siempre intranquila provincia romana de Britannia.El primer diploma que atestigua la existencia de la unidad se data en el año 122, CIL XVI 69; cfr. infra. aunque desconocemos donde estuvo de guarnición y cuál fueron las operaciones concretas durante los imperios de Nerva y Trajano.
El
La unidad fue dirigida hacia los años 120-123 por el Praefectus cohortis Marco Estacio Prisco, CIL VI 1523, Roma (Italia: [M(arco) Stati]o M(arci) f(ilio) Cl(audia) Prisco / [L]icinio Italico leg(ato) Augustorum / pr(o) pr(aetore) prov(inciae) Cappadociae leg(ato) Aug[g(ustorum)] / pr(o) pr(aetore) prov(inciae) Brittanniae leg(ato) Aug[g(ustorum)] / pr(o) pr(aetore) prov(inciae) Moesiae super(ioris) curato[ri] / alvei Tiberis et cl(o)acarum urbis c[o(n)s(uli)] / leg(ato) Aug(usti) prov(inciae) Daciae leg(ato) leg(ionis) XIII G(eminae) P(iae) F(idelis) leg(ato) leg(ionis) / [X]IIII Gem(inae) Martiae Victricis sacerdoti Titiali / [Fl]aviali pr(aetori) inter cives et peregrinos tr(ibuno) pl(ebis) quaes[t(ori)] / proc(uratori) Aug(usti) XX hereditatium prov(inciarum) Narbone(n)s(is) et Aquita[n(iae)/[p]r(aefecto) eq(uitum) alae I pr(aetoriae) c(ivium) R(omanorum) trib(uno) mil(itum) leg(ionis) I Adiutr(icis) P(iae) F(idelis) et leg(ionis) X G(eminae) P(iae) [F(idelis)/ e]t leg(ionis) [III] Gallicae praef(ecto) coh(ortis) IIII Lingonum vexillo mi[liti] / [d]onato a divo Hadriano in expeditione Iudaic[a] / Q(uintus) Cassius Domitius Palumbus quien pudo dirigir la cohorte cuando la inestabilidad del límite norte de la provincia romana de Britannia condujo a que el emperador Adriano tomase la decisión de fortificar este limes a partir de 122; la Cohors IIII Lingonum equitata fue una de las unidades llamadas a construir el Muro de Adriano, concretamente en el sector central, como prueban los ladrillos sellados con su figlina reutilizados en la Iglesia de Irthington (Gran Bretaña),RIB 1, 2014 = AE 1941, 126 y AE 1951, 126: C(ohors) IV / Lin(gonum) f(ecit) a medio camino entre Coria (Corbridge) y Luguvalium (Carlisle).
Del mismo año de inicio de la construcción del Muro de Adriano se documenta el primer Diploma militaris que atestigua la pertenencia de la unidad a la guarnición de esta provincia insular.CIL XVI 69 = AE 1930, 37 = AE 1931, 79, Komorn (Hungría): Imp(erator) Caesar divi Traiani Parthici f(ilius) divi Nervae nepos / Traianus Hadrianus Augustus pontifex maximus / tribunicia potestate VI co(n)s(ul) III proco(n)s(ul) / equitibus et peditibus qui militaverunt in alis decem et tribus et / cohortibus tr(i)gint(a) et septe(m) qua(e) appel(l)antur I Pannonioru(m) / Sabinian(a) et I Panno(nio)rum Tampian(a) et I Hispanorum Asturu(m) / et I Tungroru(m) et II Asturum et Gallorum Picentian(a) et Gall(o)/rum et Thracum clas(s)ian(a) civiu(m) Romanor(um) Seb(o)siana / et Vettonum Hispanorum civium Romanor(um) et Agrippi(a)n(a) M(i)/niata et Augusta Gal(l)oru(m) et Augus(ta) Vocontioru(m) civiu(m) Ro/manorum et I Frisiavonum et I Vangionum milliaria et I / Celtib< e = I >rorum et I Thracum et I Afrorum civium Romanoru(m) et / I Nervia Germanor(um) mil(l)iaria et I (H)amionu(m!) sagittaria e(t) / I Delmataru(m) et I Aquitanor(um) et I Ulpia Traian(a) Cugern(orum) / civium Romanoru(m) et I Morinorum et I Menapiorum et I / Sunucorum et I Betasioru(m) et I Batavor(um) et I Tungro(rum) / et I Hispanoru(m) et II Gallorum et II Basconum(!) civium / Romanorum et II Thracum e(t) II Lingonum et II Asturum et II / Delmatarum et II Nerviorum et III Bracarorum et III Lingon(um) / et IV Gal(l)orum et IV Lingonum et IV Breucorum et IV Delma/tarum et V Raetorum et V Gallorum et VI Nerviorum et / VII Thracum quae sunt in Brittannia sub A(ulo) Platorio Nepo/te quinque et viginti stipendiis emeritis dimissis / honesta missione per Pompeium Falcone(m) quorum // nomina subscripta sunt ipsis liberis posterisqu(e) / eorum civitatem ded(it) et conubiu(m) cum uxoribu(s) qua(s) / tun(c) habuissen(t) cum est civita(s) iis dat(a) aut si qui caelib(es) / essent cum iis quas postea duxissent dumtaxa(t) singuli(s) / singulas a(nte) d(iem) XVI K(alendas) Aug(ustas) / Ti(berio) Iulio Capitone / L(ucio) Vitrasio Flaminino co(n)s(ulibus) / ala(e) I Pannoniorum Tampiana(e) cui prae(e)st / Fabius Sabinus / ex sesquiplic{i}ario / Gemello Breuci f(ilio) Pannon(io) // Imp(erator) Caesar divi Traiani Parthici f(ilius) divi Nervae nepos Tra/ianus Hadrianus Augustus pontifex maximus tribu/nic(ia) potestat(e) VI co(n)s(ul) III proco(n)s(ul) / equitib(us) et peditib(us) qui militaverunt in alis decem et trib(us) et coh(or)/tib(us) triginta et septem quae appellantur I Pannonior(um) Sabinian(a) / et I Pannon(iorum) Tampian(a) et I Hispan(orum) Astur(um) et I Tungror(um) et II Astur(um) / et Gallor(um) Picentiana et Gallor(um) et Thrac(um) classiana c(ivium) R(omanorum) et Gallor(um) / Petriana oo(milliaria) c(ivium) R(omanorum) et Gallor(um) Sebosiana et Vetton(um) Hispan(orum) c(ivium) R(omanorum) et / Agrippiana Miniata et Aug(usta) Gallor(um) et Aug(usta) Vocontior(um) c(ivium) R(omanorum) et I / Nervia German(orum) oo(milliaria) et I Celtiberor(um) et I Thrac(um) et I Afror(um) c(ivium) R(omanorum) et I / Lingon(um) et I fida Vardullor(um) oo(milliaria) c(ivium) R(omanorum) et I Frisiavon(um) et I Vangion(um) / oo(milliaria) et I Hamior(um) sagitt(aria) et I Delmat(arum) et I Aquitan(orum) et I Ulpia Traia/na Cugern(orum) c(ivium) R(omanorum) et I Morin(orum) et I Menapior(um) et I Sunucor(um) et I B(a)eta/sior(um) et I Batavor(um) et I Tungror(um) et I Hispan(orum) et II Gallor(um) et II / Vascon(um) c(ivium) R(omanorum) et II Thrac(um) et II Lingon(um) et II Astur(um) et II Delmatar(um) / et II Nervior(um) et III Nervior(um) et III Bracaror(um) et III Lingon(um) / et IIII Gallor(um) et IIII Breucor(um) et IIII Delmatar(um) et V Raetor(um) / et V Gallor(um) et VI Nervior(um) et VII Thrac(um) quae sunt in Britan/nia sub A(ulo) Platorio Nepote quinque et viginti stipendi(i)s / emeritis dimissis honesta missione per Pompeium / Falconem quorum nomina subscripta sunt ipsis libe/ris posterisq(ue) eorum civitatem dedit et conub(ium) cum uxo/rib(us) quas tunc habuissent cum est civitas iis data / aut si qui caelibes essent cum iis quas postea duxis/sent dumtaxat singulis singulas a(nte) d(iem) XVI K(alendas) Aug(ustas) / Ti(berio) Iulio Capitone L(ucio) Vitrasio Flaminino co(n)s(ulibus) / alae I Pannonior(um) Tampianae cui prae(e)st / Fabius Sabinus / ex sesquiplicario / Gemello Breuci f(ilio) Pannon(io) / descriptum et recognitum ex tabula aenea quae fixa est / Romae in muro post templum divi Aug(usti) ad Minervam // Ti(beri) Claudi Menandri / A(uli) Fulvi Iusti / Ti(beri) Iuli Urbani / L(uci) Pulli Daphni / L(uci) Noni Victoris / Q(uinti) Lolli Festi / L(uci) Pulli Anthi
En 127, el sector oriental del Muro de Adriano que terminaba en Pons Aelius (Newcastle upon Tyne, Gran Bretaña) fue prolongado unos 4 km hacia el E, culminando con la construcción del castellum Segedunum (Wallsend, Gran Bretaña), concebido conmo la base de una cohors quinquagenaria equitata, que fue asignada a la Cohors IIII Lingonum equitata, como atestiguan los numerosos ladrillos sellados con la figlina de la unidad encontrados entre sus ruinas.RIB 2-1, 2411,109: C(ohortis) IIII / L(ingonum) // LCF / LX/. RIB 2-4, 2476,1,1-4: Coh(ors) IIII L(ingonum). RIB 2-4, 2476,2,1-7: Coh(ors) IIII L(ingonum). AE 1987, 742a: Coh(ors) IIII L(ingonum). En ese mismo año se fecha otro diploma militaris que garantiza la pertenencia de esta unidad a la guarnición de Britannia.Se conservan dos copias de este diploma: AE 1997, 1779: [Imp(erator) Caesar di]vi Traiani Parthici f(ilius) divi Nervae / [nepos Traian]us Hadrianus Aug(ustus) pont(ifex) max(imus) trib(unicia) / [pot(estate)] XI co(n)s(ul) III / [eq(uitibus) et ped(itibus) qu(i)] mil(itaverunt) in al(is) VIII et coh(ortibus) XXVII qu(ae) app(ellantur) Aug(usta) / Gall(orum) Pro(culeiana) et A]ug(usta) Voc(ontiorum) c(ivium) R(omanorum) et I Pan(noniorum) Sab(iniana) et Gall(orum) Seb(osiana) et / [------- II] Ast(urum) et Gall(orum) Petr(iana) oo(millitaria) c(ivium) R(omanorum) et I Hisp(anorum) Ast(urum) / [------- I Ner(via) Ge]rm(anorum) oo(milliaria) et I Celt(iberorum) et I Thr(acum) et I Hispanorum) et I / [-----] et I Sunu(corum) et I Ham(iorum) sag(ittaria) et I Aq(uitanorum) et I / [Fris(iavonum?) et I Tung]r(orum) oo(milliaria) et I Ael(ia) Dac(orum) oo(milliaria) et II Gall(orum) / [et II Pann(oniorum) et II Ast(urum) et I]I Del(matarum) et (II) Ner(viorum) et II Lin(gonum) et III / [Ner(viorum) et III Brac(ar)aug(ustanorum) et III]I Gall(orum) et III(I) Lin(gonum) et IIII Bre(ucorum) / et V Gall(orum) et VI Nerv(iorum) et VII] Thr(acum) et sunt in Britt(annia) / [sub Trebio G]erman[o qu]in(is) et vic(enis) plur(ibusve) stip(endiis) em(eritis) / [dim(issis) hon(esta) mi]ss(ione) quor(um) [nomin(a) s]ubscr(ipta) sunt ips(is) lib(eris) / [post(erisque) eor(um) civ(itatem) d]ed(it) et con(ubium) [cum uxor(ibus)] quas tunc hab(uissent) / [cum est civ(itas) ii]s dat(a) aut si q(ui) ca]el(ibes) ess(ent) cum iis quas / [postea duxiss(ent) dum[tax(at) [singuli sing]ulas // ] /[e]t I Ham(iorum) sag(ittaria) e[t I Aq(uitanorum et ------ et I Fris(iavonum?) et I] / Tung(rorum) oo(milliaria) et I Ael(ia) D[ac(orum) oo(milliaria) et II Gall(orum) et II Pann(oniorum)] / et II Ast(urum) et (II) Delm(atarum) et (II) Ner(viorum) [et II Lin(gonum)] et III Ling(onum) et III / Brac(ar)aug(ustanorum) et III Gall(orum) et I[III Lin(gonum) et I]III Bre(ucorum) et V / Gall(orum) et VI Nerv(iorum) et VII Thr(acum) [et sunt i]n Brittan(nia) / sub Trebio Germano quin(is) [et vicen(is) pl]uri[b(us)ve stip(endiis)] / emer(itis) dimiss(is) hon(esta) miss(ione) quor[um) nomina sub]/script(a) sunt ipsis liber(is) posteris[que eorum] / civitat(em) dedit et conub(ium) cum uxorib(us) q[uas tunc] hab(uissent) cum est civit(as) ii]s data aut si qui caelib(es) [es]/sent cum iis quas postea duxiss(ent) dumtax(at) sin/guli singuals a(nte) d(iem) XIII K(alendas) Sept(embres) / Q(uinto) Tineio Rufo / M(arco) Licinio Celere Nepote co(n)s(ulibus) / coh(ortis) II Lingon(um) cui prae(e)st / C(aius) Hedius Verus Pitino Merg(ente) / ex pedite / Itaxae Stamillae f(ilio) Daco / descript(um) et recognit(um) ex tabula aenea quae fi/xa est Romae in muro post templ(um) divi Aug(usti) / ad Minervam AE 2007, 1768: [Imp(erator) Caesar d]ivi Traiani Part[hici f(ilius) divi Nervae nepos Traianu]s Hadrianus Aug(ustus) [pont(ifex) max(imus) trib(unicia) pot(estate)] XI c[o(n)s(ul) III eq(uitibus) et ped(itibus) qu]i mil(itaverunt) in al(is) VIII e[t // coh(ortibus) XXVII qu(ae) app(ellantur) Aug(usta) Gall(orum) Proc(uleiana) et Aug(usta) Voc(ontiorum) c(ivium) R(omanorum) et I Pan(noniorum) Sab(iniana) et Gall(orum) Seb(osiana) et ------ II Ast(urum) et Gall(orum) Petr(iana) oo(milliaria) c(ivium) R(omanorum) et I His(panorum) Ast(urum) ------ et I Ner(via) Germ(anorum) oo(milliaria) et I Celt(iberorum) et I Thr(acum) et] / Hisp(anorum) et I Fid(a) [Var(dullorum) et ------ I Sunu(corum) et I Ham(iorum)] / sag(ittaria) et I Aqui[tan(orum) -------- I Tungr(orum) |(milliaria)] / et I Ael(ia) Dac(orum) oo(milliaria) [et II Gall(orum) et II Pann(oniorum) et II Ast(urum) et II Delm(atarum)] / et ‘’(sic)’’ Nerv(iorum) et II L[in(gonum) et III Ling(onum) et III Brac(ar)aug(ustanorum) et IIII Gal]/lor(um) et IIII Lin(gonum) [et IIII Breuc(orum) et V Gall(orum) et VI Nerv(iorum) et] / VII Thr(acum) et [sunt in Brittann(ia) sub Trebio Germano] / quin(is) et vicen(is) [plur(ibusve) stip(endiis) emer(itis) dimiss(is) hon(esta)] / missio(ne) [quor(um) nomina subscript(a) sunt