El livonio o livón (, o también conocido como rāndakēļ) era un idioma perteneciente a la rama baltofínica de las lenguas urálicas. El 2 de junio de 2013 murió Grizelda Kristiņa, considerada la última hablante de este idioma.
La cuna del pueblo livonio es Livonia, actualmente localizada en Letonia, zona norte de la península de Curlandia. Algunas personas étnicamente livonias han aprendido el idioma de su pueblo en un intento por revivirlo; pero, como los livonios como grupo étnico son una pequeña minoría, las posibilidades de empleo de esta lengua son limitadas.
Aspectos históricos, sociales y culturales
Historia En el , aproximadamente 2000 personas todavía hablaban livonio: en 1852, el número de livonios era de 2394 (Ariste 1981: 78). Diversos acontecimientos históricos llevarían a esta lengua a su casi total desaparición: : se estima que eran 30 000 el número de hablantes de livonio (Schätzung Vääri, 1966). ~1200: Invasión germánica: los Hermanos Livonios de la Espada y los caballeros de la Orden Teutónica conquistan Livonia, lo que lleva a la lucha por el control de la zona entre estas órdenes y el Arzobispado de Riga. 1522: Introducción de la Reforma. Curlandia es anexada a Dinamarca. 1557: Invasión rusa. 1558-1583: Guerra livona. Rusos, suecos, daneses, lituanos y polacos luchan en la región. 1721: Tratado de Nystad. Livonia y Curlandia se convierten en provincias de la Rusia Zarista. 1918: Independencia de Letonia, el livonio experimenta un reflorecimiento. 1939-1991: Segunda Guerra Mundial y dominación soviética: Marginación del livonio. 1991-2013: Fallecimiento de los últimos hablantes de este idioma.
Escritura
Alfabeto El alfabeto livonio es una mezcla entre el letón y el estonio, y consta de 43 símbolos. A aĀ āÄ äǞ ǟB bD dḐ ḑE eĒ ēF fG gH hI iĪ īJ jK kL lĻ ļM mN nŅ ņO oÖ öP pR rŖ ŗS sŠ šT tŢ ţU uŪ ūV vY yȲ ȳZ zŽ ž
Descripción lingüística
Fonología El livonio, como el estonio, ha perdido la armonía de las vocales, pero a diferencia del estonio, también ha perdido gradación consonántica.
Consonantes El livonio consta de 23 consonantes: Labial Dental Palatal Velar Glotal Nasal 1 Oclusiva sorda sonora Fricativa sorda sonora Vibrante Aproximante central lateral
se vuelve antes o .
Los sonidos están restringidos a préstamos, excepto algunas interjecciones que contienen . Las obstruyentes sonoras están sujetas a ser sordas o semisonoras en la posición final de palabra, o antes de otras consonantes sordas (kuolmõz / "tercera").
Vocales El livonio tiene 8 vocales en la tabla que se muestra a continuación. Además, se dan dos vocales arcaicas entre paréntesis:
Todas las vocales pueden ser largas o cortas. Las vocales cortas se escriben como se indica en la tabla; las vocales largas se escriben con un macrón adicional ("ˉ") sobre la letra, así, por ejemplo, [æː] = ǟ. El sistema de vocales de Livonia se destaca por tener un stød similar al danés. Como en otros idiomas con esta característica, se cree que es un vestigio de un acento tonal.
También tiene una gran cantidad de diptongos, así como una serie de triptongos. Estos también pueden ocurrir a corto o largo plazo. Los dos diptongos iniciales y varían en su ubicación de acento según la longitud: ie corto, uo se realizan como ascendente , , mientras que īe y ūo largos se realizan como descendente , . Lo mismo se aplica a los triptongos uoi: ūoi. Anterior Central Posterior Cerrada Casi cerrada Media 1 Abierta inacentuada se realiza como .
Gramática
Vocabulario
Frases cotidianas ¡Hola! – Tēriņtš! ¡Buen provecho! - Jõvvõ sīemnaigõ! ¡Buenos días! - Jõvā ūomõg! / Jõvvõ ūomõgt! ¡Buen día! - Jõvā pǟva! / Jõvvõ päuvõ! ¡Gracias! - Tienū! ¡Feliz año nuevo! - Vȯndzist Ūdāigastõ! morir - kȭlmä uno – ikš dos – kakš tres – kuolm cuatro – nēļa cinco – vīž seis – kūž siete – seis ocho – kōdõks nueve – īdõks diez – kim
Muestra escrita
Mustā plagā valsõ
Kubbõ āt tuļ immõr satunnõd mingizt. Mustā lupāt um vrd tutkām jūs. Nlgalizt nīelõb min mistõmõt rõkūd Sigžtūļ käds ikš dadžā ja ūgõb.
Mitikš äb tō ku sa kēratõkst pgiñ: Um jõvīst, až sāina pl kēratõd "A". Võid stalažod arrõ, až sainõ äb sita - Ma vāgiž set kītõb, ku jõvīst tīed sa
Ja tikkiž ja tegīž um lagtõd sin tōmi Sīest, mis sinnõn tīemõst ja mis sinā võid. Až suggõbõd suodād ja revolūtsijõd, Siz nustām sīes pāikal. Pdõ ka mēg.
Až nai ikškõrd vāldiž ka mäddõn tīeb sillõ. Īezõ palābõd sīlmad, kus pīegiļtiz irm. Siz grumā touvõd mäd' āndabõd villõ Ja kõzzist pīkstõbõd pimdõd joud.
Ni īdskubs himnõ mēg lōlam īe pierrõ, Sīest mēi ta kāitsõb ja sīnda ka tōks. Sīest lōlam mēg: "Julgizt ni, veļīd, tīe jūrõ!" Täuds sidāms oppõrmīel põrāndõks.
Leb Valst āigastsadā võilõb se kāngaz, Mustā ku loptõmõt mōīlmarūim. Kuñš īebõd pandõkst, kūoõd ja kuodād, Täddõn nagrõs muidlõb kūolõn plū.
Bibliografía Fanny de Sivers. 2000. Parlons Live: une langue de la Baltique. Paris: L'Harmattan. ISBN 2-7475-1337-8. (en francés) Paul Ariste. 1981. Keelekontaktid. Tallinn: Valgus. [pt. 2.6. Kolme läänemere keele hääbumine lk. 76 - 82] (en estonio) Lauri Kettunen. 1999. Livisches Wörterbuch : mit grammatischer Einleitung. Helsinki: Finno-Ugrian Society. (en alemán)
Referencias
Livonio Livonio Livonio