El Sánscrito hereda de su progenitor el idioma protoindoeuropeo un sistema exhaustivo de morfología nominal. Las terminaciones se pueden afijar directamente a la raíz, o más frecuentemente, sobre todo en la lengua más posterior, a una base formada con la adición de un sufijo a la raíz.Burrow, §4.1.

El sánscrito es un idioma ampliamente flexivo que preserva todos los tipos de declinación encontrado en el proto-indo-europeo, incluso algunas bases heteroclíticas residuales en r y n.Fortson, §10.46.Burrow, §5.2.

Dimensiones

La declinación en el sánscrito se trata de una interacción entre 2 'dimensiones': 3 números y 8 casos.Bucknell, p. 11. Además, los nombres tienen género gramático. Los adjetivos tienen características parecidas a los nombres. Los variables son:Bucknell, p. 12-16.Whitney, §261-266.

+ 1 3 números singular, dual, plural 2 3 géneros masculino, femenino, neutro 3 8 casos nominativo, acusativo, instrumental, dativo, ablativo, genitivo, locativo, vocativo

Construcción

Raíces

El sistema más antiguo de declinación en el proto-indo-europeo, heredado por el sánscrito, es el afijo de las terminaciones directamente a la raíz. Este sistema ya estuvo en decadencia en la etapa anterior del pIE. Entre las lenguas indoeuropeas, este sistema se ha preservado más fielmente en sánscrito, sobre todo en la forma anterior del idioma que se llama el sánscrito védico.Burrow, §4.2

+ Raíces nominales arcaicas en idiomas cognados Sánscrito Latín PIE Glosario pā́d- pē(d)s, ped- *póds pie vā́c- vōx, vōc- *wṓkʷs voz rā́j- rēx, rēg- *h₃rḗǵs rey

Bases

Más tarde volvió un nuevo sistema en que un intermedio que se llama la vocal temática se interpone entre la raíz y las terminaciones: *-o- y en sánscrito -a-, que produce la base temática.

La declinación de una base temática es menos complicado porque una multitud de las reglas Sandhi - de combinación eufónica - ya no se aplican. Así, en sánscrito clásico, el encuentro del nombre temático pā́da-s es más propenso que su predecesor atemático.Fortson, §6.43.Burrow, §4.3

Casos de declinación

En sánscrito, los nombres se declinan en ocho casos:Fortson, §6.

Nominativo → Sujeto y atributo. Acusativo → Objeto directo. Instrumental → Instrumento, manera. Dativo → Objeto indirecto. Ablativo → Complemento circunstancial. Genitivo → Complemento del nombre. Locativo → Estar en algún lugar. Vocativo → Apelación.

Terminaciones

El esquema básica de sufixión se ve abajo y se aplica a muchos nombres y adjetivos.

Pero, en acuerdo con el género y el consonante o vocal final de la base ya no declinada, existen reglas de sandhi que prescriben la forma declinada.MacDonell, III.71, p. 33.Whitney, §164-179.

SingularDualPluralMasc./FemNeu.Masc./FemNeu.Masc./FemNeu.Nominativo -s-Ø-au-ī-as-iAcusativo -amInstrumental-ā-bhyām-bhisDativo-e-bhyasAblativo-asGenitivo-os-āmLocativo-i-su

Declinación Clasificación de base

Sustantivos se dividen en clases diferentes en acuerdo con la vocal terminal de base, antes de la declinación como descrito. Generalmente, la clasificación es:

Bases de vocales cortas Bases a- Bases i- y u- Bases ṛ Bases de vocales largas Bases ā- Bases ī- y ū- Bases de consonantes Bases simples Bases as/is/us Bases an- in- Bases ant-/mant-/vant- Bases vāṅs-

Las terminaciones afijadas al nombre de clase pueden sufrir, en algunos casos, modificaciones, incluso ser completamente reemplazado por otras formas.Whitney, §321-322.Burrow, §4.3-4.4. Bases en a-

La gran mayoría de los sustantivos en sánscrito pertenecen a esta clase, y son de género masculino o neutro. La posición del acento se mantiene constante, con la excepción del vocativo singular masculino. Los paradigmas se ilustran en sus formas pre-sandhi, y con el proceso utilizando dos bases masculinas devá- and kā́ma- y dos en neutro yugá- and phála- .Whitney, §326-331.Bucknell, p. 19-22.MM-W, p. 271, 492, 716,846.

Adjetivos en base a- también se encuentran ampliamente, siendo invariablemente masculino o neutro (los femeninos se forman o en -ā o, menos fruecuentemente en -ī), también se declinan como siguiente.Whitney, §332.

+ Base a- masc singular Caso Ter Proceso Resultado dev·á- kā́m·a- Nominativo -s -a- + -s -as dev·á·s kā́m·a·s Acusativo -am -a- + -am -am dev·á·m kām·a·m Instrumental -ā -ā -ena -ena dev·éna kā́m·ena Dativo -e -a- + -a- + e + a -āya dev·ā́ya kā́m·āya Ablativo -as -as -āt -āt dev·ā́t kā́m·āt Genitivo -as -as + ya -asya dev·ásya kā́m·asya Locativo -i -a- + -i -e dev·é kā́m·e Vocativo -Ø - -a dév·a kā́m·a

+ Base a- masc dual Caso Ter Proceso Resultado dev·á- kā́m·a- Nominativo Acusativo Vocativo -au -au -au dev·áu kā́m·au Instrumental Dativo Ablativo -bhyām -ā- + bhyām -ābhyām dev·ā́byhām kā́m·ābhyām Genitivo Locativo -os -a- + -y- + -os -ayos dev·á·yos kā́m·a·yos

+ Base a- masc plural Caso Ter Proceso Resultado dev·á- kā́m·a- Nominativo, Vocativo -as -a- + -as -ās dev·ā́s kā́m·ās Accusativo -as as -ān (-āṅs) -ān (-āṅs) dev·ā́n kā́m·ān Instrumental -bhis -bhis -ais -ais dev·aís kā́m·ais Dativo Ablativo -bhyas -a- + -i- + -bhyas -ebhyas dev·ébhyas kā́m·ebhyas Genitivo -ām -ā + -n- ām -ānām dev·ā́nām kā́m·ānām Locativo -su -a- + -i- + su -e dev·éṣu kā́m·eṣu

Formas en neutro se distinguen del masculino solo en las formas nominativas y acusativas, que siempre serán idénticas: + Base a- neutro sing, dual, plu Caso Ter Proceso Resultado yug·á- phál·a- Nom, Acc -Ø -a- + -m -am yug·á·m phál·a·m Nom, Acc -ī -a- + -ī -e yug·é phál·e Nom, Acc -i -a- + an + -i -āni yug·ā́ni phál·āni

Bases en i- y u- Bases i-

Paradigmas para el masculino agní- , femenino gáti- y neutro vā́ri- .Whitney, §335-339.Bucknell, p. 19-23.

+ i-stem masc/fem Caso Ter Proceso Res agní- gáti- Nom -s - -s agní·s gáti·s Acc -am -am -m agní·m gáti·m Ins -ā -n- + -ā - -nā -ā agní-nā gáty·ā Da -e guna(i) + e -aye agn·áy·e gát·ay·e Abl, Gen -as guna(i) + s -i- + -a- + -as -es agn·és gát·és gáty·ās Loc -i -i -au -au agn·aú gát·au Voc -Ø - -e agn·é gát·e Caso Ter Proceso Res agní- gáti- N.A.V -au -au -ī -ī agn·ī́ gát·ī I.D.A -bhyām - -bhyām agní·bhyām gáti·bhyām Gen, Loc -os -i- + -os -yos agny·ós gáty·os Caso Ter Proceso Res agní- gáti- Nom, Voc -as guna(i) + -as -ayas agn·áy·as gát·ay·as Acc -as as -īn (-īṅs) -īn (-īṅs) agn·ī́n gát·īn Ins -bhis - -bhis agní·bhis gáti·bhis Dat, Abl -bhyas - -bhyas agní·bhyas gáti·bhyas Gen -ām -ī + -n- ām -īnām agn·ī́nam gát·īnām Loc -su - -su agní·ṣu gáti·ṣu

Neutros tienen la inserción de -n- entre la base y la terminaciones vocálicas. + i-stem neut Caso Ter Proceso Res vā́ri- N.A.V -Ø - -Ø vā́ri Ins -ā -n- -nā vā́ri·ṇ·ā Dat -e -n- -ne vā́ri·ṇ·e Abl,Gen -as -n- -nas vā́ri·ṇ·as Loc -i -n- -ni vā́ri·ṇ·i Caso Ter Proceso Res vā́ri- N.A.V -ī -n- -nī vā́ri·n·ī I.D.A -bhyām - -bhyām vā́ri·bhyām Gen, Loc -os -n- -nos vā́ri·ṇ·os Caso Ter Proceso Res vā́ri- N.A.V -i -īni -īni vā́rī·ṇ·i Ins -bhis - -bhis vā́ri·bhis Dat, Abl -bhyas - -bhyas vā́ri·bhyas Gen -ām -ī + -n- ām -īnām vā́r·īṇām Loc -su - -su vāri·ṣu

Bases u-

Paradigmas para masculino śátru- , femenino dhenú- and neuter mádhu- .Whitney, §335-342.Bucknell, p. 19-24.

+ u-stem masc/fem Caso Ter Proceso Res śátru- dhenú- Nom -s - -s śátru·s dhenú·s Acc -am -am -m śátru·m dhenú·m Ins -ā -n- + -ā - -nā -ā śátru-ṇā dhenv·ā Dat -e guna(u) + e -ave śátr·av·e dhen·áv·e Abl, Gen -as guna(u) + s -u- + -a- + -as -es śátr·os dhen·ós dhenv·ā́s Loc -i -i -au -au śátr·au dhen·aú Voc -Ø - -e śátr·o dhen·ó Caso Ter Proceso Res śatru- dhenú- N.A.V -au -au -ū -ū śátr·ū dhen·ū́ I.D.A -bhyām - -bhyām śátru·bhyām dhenú·bhyām Gen, Loc -os -u- + -os -vos śátrv·ós dhenv·ós Caso Ter Proceso Res śátru- dhenú- Nom, Voc -as guna(u) + -as -avas śátr·av·as dhen·áv·as Acc -as as -ūn (-ūṅs) -ūs -ūn (-ūṅs) -ūs śátr·ūn dhen·ūs Ins -bhis - -bhis śátru·bhis dhenú·bhis Dat, Abl -bhyas - -bhyas śátru·bhyas dhenú·bhyas Gen -ām -ū + -n- ām -ūnām śátr·ūṇām dhen·ū́nām Loc -su - -su śátru·ṣu dhenu·ṣu

+ u-stem neut Caso Ter Proceso Res mádhu- N.A.V -Ø - -Ø mádhu Ins -ā -n- -nā mádhu·n·ā Dat -e -n- -ne mádhu·n·e Abl, Gen -as -n- -nas mádhu·n·as Loc -i -n- -ni mádhu·n·i Caso Ter Proceso Res mádhu- N.A.V -ī -n- -nī mádhu·n·ī I.D.A -bhyām - -bhyām mádhu·bhyām Gen, Loc -os -n- -nos mádhu·n·os Caso Ter Proceso Res mádhu- N.A.V -i -i -ūni -ūni mádhū·n·i Ins -bhis - -bhis mádhu·bhis Dat, Abl -bhyas - -bhyas mádhu·bhyas Gen -ām -ū + -n- ām -ūnām mádh·ūnām Loc -su - -su mádhu·ṣu

Adjetivos en i- y u- se declinan parecido.Whitney, §344.

Bases en ṛ- Bases en ṛ- son principalmente nombres agentivos en -tṛ (heredado por español como -dor), como dātṛ , pero también incluyen nombres familiares como pitṛ , mātṛ , and svasṛ.Whitney, §369-373

+ ṛ-stem Caso Ter Proceso Res dātṛ́- svásṛ- pitṛ́- dhātŕ- Nom -s vṛddi(ṛ) (-rs) -ā datā́ svásā́ pitā́ dhātṛ́ Acc -am vṛddhi(ṛ) + -am guna(ṛ) + -am -āram -aram dāt·ā́r·am svás·ār·am pit·ár·am dhātṛ́ Ins -ā -ā datr·ā́ svásr·ā pitr·ā́ dhātŕ·ṇ·ā Dat -e -e dātr·é svásr·e pitr·é dhātṛ́·ṇ·e Abl, Gen -as -as -ur -ur dāt·úr svás·ur pit·úr dhātṛ́·ṇ·as Loc -i guna(ṛ) + -i -ari dāt·ar·í svás·ar·í pit·ar·í dhātṛ·ṇ·i Voc -Ø guna(ṛ) -ar dā́t·ar svás·ar pít·ar dhā́tṛ, dhā́tar Caso Ter Proceso Res dātṛ́- svásṛ- pitṛ́- dhātṛ́- N.A.V -au vṛddhi/guna(ṛ) + -au -arau dāt·ā́r·ausvás·ār·au pit·ár·au dhātṛ́·ṇ·ī I.D.A -bhyām - -bhyām dātṛ́·bhyām svásṛ·bhyam pitṛ́·bhyām dhātṛ́·bhyām Gen, Loc -os ṛ + -os -ros dātr·ós svásr·os pitr·ós dhātṛ́·ṇ·os Caso Ter Proceso Res dātṛ́- svásṛ- pitṛ́- dhātṛ́- N.V -as vṛiddi/guna(ṛ) + -as -āras / -aras dāt·ār·as svás·ār·as pit·ar·as dhātṝ́·ṇ·i Acc -as as -ṝn (-ṝṅs) -ṝn (-ṝṅs) dāt·ṝ́n svás·ṝn pit·ṝ́n dhātṝ́·ṇ·i Ins -bhis - -bhis dātṛ́·bhis svásr·bhis pit·ṛ́·bhis dhātṛ·bhis Dat, Abl -bhyas - -bhyas dātṛ́·bhyas svásr·bhyas pitṛ́·bhyas dhātṛ́·bhyas Gen -ām -ṛ/ṝ + -n- ām -ṛ/ṝṇām dāt·ṛ́ṇām svás·ṛṇām pit·ṛ́ṇām dhāt·ṝ́ṇām Loc -su - -su dātṛ́·ṣu svásṛ·ṣu pitṛ́·ṣu dhātṛ́·ṣu

Números

Números cardinales

Los númerosWhitney, ch. 5.Burrow, ch.6.1. desde uno a diez, con cognados en idiomas relacionados:

+ Números Sánscrito Latín Proto-Indo-Europeo éka- ūn- *Hoi-no-, *Hoi-k(ʷ)o- dvá- duo *d(u)wo- trí- trēs, tria *trei-, *tri- catúr- quattuor *kʷetwor-, *kʷetur- páñca- quīnque *penkʷe ṣáṣ- sex *s(w)eḱs saptá-, sápta- septem *septm̥ aṣṭá-, áṣṭa- octō *oḱtō náva- novem *newn̥ dáśa- decem *deḱm̥(t)

Todos los números se declinan en todos los casos. Desde 1 a 4, los números tienen el acuerdo con su sustantivo en número, género y caso; de 5 a 19, en número y caso; desde 20 solo en caso.Coulson, p. 178.

Éka se declina como un adjetive pronominal, Dvá se encuentra solo en el dual, y Trí y catúr se declinan como indicado:Bucknell, p. 106.

Three Four Masc Neu Fem Masc Neu Fem Nom tráyas trī́ṇi tisrás catvā́ras catvā́ri cátasras Acc trīn trī́ṇi tisrás catúras catvā́ri cátasras Ins tribhís tisṛ́bhis catúrbhis catasṛ́bhis Dat tribhyás tisṛ́bhyas catúrbhyas catasṛ́bhyas Abl tribhyás tisṛ́bhyas catúrbhyas catasṛ́bhyas Gentrayāṇā́m tisṛṇā́m caturṇā́m catasṛṇā́m Loc triṣú tisṛ́ṣu catúrṣu catasṛ́ṣu

De 11 a 19:

ékādaśam, dvā́daśam, tráyodaśam, cáturdaśam, páñcadaśam, , saptádaśam, , návadaśam.

Los decenos de 20 a 90:

(d)viṃśatí, triṃśát, catvāriṃśát, pañcāśát, ṣaṣṭí, saptatí, aśītí, navatí.

Los números combinados:

21 - ékaviṃśati, 22 - dvā́viṃśati, 23 - trayóviṃśati, ..., 26 - ṣáḍviṃśati, ..., but 82 - dvā́́śīti, 83 - trayā́śīti, 88 - aṣṭā́śīti.

Los cientos:

śatam, dvai śatai, śatāni / tri śatam, etc.

Los números largos:

+ 1000 sahásra 10,000 ayúta 100,000 lakṣá 1,000,000 prayúta 10,000,000 kóṭi 108 arbudá 109 mahā́rbuda 1010 kharvá 1011 nikharváBurrow, p. 262. 10140 asaṅkhyeya!

Números en compuestos

Todos los números pueden participar en compuestos en su forma base:

Compuesto Glosario dvi-pāda- two-footed, con dos pies śata-mukha- hundred-mouthed, que tiene 100 bocas daśa-kumāra-carita- la historia de 10 príncipes

Números ordinales

De uno a diez:

prathamás, -ā́ dvitī́yas, -ā tṛtī́yas, -ā caturthás, -ī́ pañcamás, -ī́ ṣaṣṭhás, -ī saptamás, -ī́ aṣṭamás, -ī́ navamás, -ī́ daśamás, -ī́

Otros: