El Sánscrito hereda de su progenitor el idioma protoindoeuropeo un sistema elaborado de morfología verbal, la gran parte de que queda preservada comparado con idiomas cognados como griego antiguo y latino.Fortson, §10.41.Whitney p. 100 ch. 8.
Dimensiones
La conjugación en sánscrito se trata de una interacción entre cinco 'dimensiones', número, persona, voz, modo y tiempo, con los siguientes variables:Bucknell, p. 34.
+ 1 3 números singular, dual, plural 2 3 personas primera, segunda, tercera 3 3 voces activa, media, pasiva 4 3 modos indicativo, optativo, imperativo 5 7 tiempos presente, imperfecto, perfecto, aoristo, futuro perifrastico, futuro simple, condicional
Además, los participios se consideran parte del sistema verbal aun si no son verbos en sí.Burrow, p. 367 El sánscrito clásico tiene solo un infinitivo, de forma acusativa.Whitney, §538
Fundación
Raíces
El punto de partida del análisis morfológico del verbo en sánscrito es la raíz.. Comparado con los idiomas cognados, el sánscrito es más fácilmente analizable en su estructura morfológica, y sus raíces son más trasparentes.Burrow, §7.1.
Bases y su formación
Antes del afijo de las terminaciones para representar el número, persona, etc., otros elementos pueden añadirse a la raíz. En todo caso, lo que queda como resultado es la base, a la cual se afijan las terminaciones finalmente.Burrow, §7.3.Whitney, ch 8.
Los siguientes tipos de proceso se pueden realizar sobre la raíz para formar la base:
Ningún proceso
Las terminaciones personales se afijan directamente a la raíz sin ninguna modificación. Con algunas excepciones, la raíz mantiene el acento y el grado segundo de alguṇa en las 3 personas del activo, y en otras partes, la terminación toma el acento y el grado de la raíz se disminuye.Burrow, §7.8
Sufixión
Una vocal temática se añade antes del afijo de las terminaciones. En sánscrito, es -a-, heredado del protoindoeuropeo *-e-. La gran mayoría de los verbos en el idioma son temáticos.
El sánscrito también hereda otros sufijos del idioma progenitor: -ya-, -ó- / -nó-, -nā-, and -aya-.
Infixión
Otro proceso a la raíz también heredado es la inserción de un exponente a dentro de la raíz. Todas las raíces sujetas a este proceso son que terminan en consonantes. En formas débiles, en infijo es solo un nasal (n, ñ, ṇ, ṅ), pero en formas fuertes eso se amplia a -ná- y lleva el acento.Whitney, §683
Reduplicación
La raíz puede ser sujeto a la reduplicación, donde una parte de sí mismo está prefijado durante el proceso de formar la base.
Terminaciones personales
Las terminaciones de conjugación en sánscrito indican la persona, número, y la voz. Las formas de las terminaciones varias según el tiempo y el modo. Las terminaciones son:Bucknell, p. 43.Whitney, §553
Activa Media Persona Singular Dual Plural Singular Dual Plural Primaria 1 -mi -vás -más -é -váhe -máhe 2 -si -thás -thá -sé -ā́the -dhvé 3 -ti -tás -ánti, -áti -té -ā́te -ánte, -áte Secundaria 1 -am -vá -má -í, -á -váhi -máhi 2 -s -tám -tá -thā́s -ā́thām -dhvám 3 -t -tā́m -án, -ús -tá -ā́tām -ánta, -áta, -rán Perfecto 1 -a -vá -má -é -váhe -máhe 2 -tha -áthus -á -sé -ā́the -dhvé 3 -a -átus -ús -é -ā́te -ré Imperativo 1 -āni -āva -āma -āi -āvahāi -āmahāi 2 -dhí, -hí,— -tám -tá -svá -ā́thām -dhvám 3 -tu -tā́m -ántu, -átu -tā́m -ā́tām -ántām, -átām
Las terminaciones primarias se usan con el presente indicativo y formas del futuro. Las secundarias con el imperfecto, condicional, aorista, y optativo.
Clases de verbo
En acuerdo con el proceso sufrido, las raíces del idioma sánscrito se clasifican en 10 clases o gaṇas, según cómo forman la base presente. Esta clasificación organizada en grupos temáticos y atemáticos son:Burrow, §7.8Whitney, ch. 8.Monier Williams - word meanings
+ Clases temáticas Raíz Proceso Base gaṇa Ejemplos de conjugación Comentarios √bhū- acento radical, gunado bháv- 1 bháv·a·ti El más común de las clases, casi la media parte de las raíces en el idioma.Burrow, p. 328 √tud- ninguno (acento terminal) tud- 6 tud·á·ti √dív- -ya- suffix dī́v·ya- 4 dī́v·ya·ti √cur- -aya- con gradación radical, o -áya- sin cór·aya- 10 cór·aya·ti Normalmente para formar las formas causativas, no una clase verdaderaWhitney, §775
+ Clases atemáticas Raíz Proceso Base gaṇa Ejemplos de conjugación Comentarios √ad- Ninguno ad- 2 at·ti at·tas ad·anti √hu- reduplicación, acento varia juhó- juhu- júhv- 3 juhó·ti juhu·tás júhv·ati √su- sufijo -no- su·nó- su·nu- su·nv- 5 su·nó·ti su·nu·tás su·nv·ánti √tan- sufijo -o- tan·ó- tan·u- tan·v- 8 tan·ó·ti tan·u·tás tan·v·ánti √krī- -nā- suffix krī·ṇā́- krī·ṇī- krī·ṇ- 9 krī·ṇā́·ti krī·ṇī·tás krī·ṇ-ánti √rudh- infijo nasal ru·ṇá·dh- ru·n·dh- 7 ru·ṇá·d·dhi ru·n·d·dhás ru·n·dh·ánti
Conjugación Alcance
El alcance de las formas a lo largo de los tiempos, modos, voces, personas y números serán:Whitney, §527-541.Bucknell, §2.B.
+ Conjugación - formas finitas Sistema Tiempo Modo Terminaciones Término convencional Presente Presente Indicativo Primario 'Presente' Optativo Secondario 'Optativo' Imperativo Imperativo 'Imperativo' Imperfecto Indicativo Secondario 'Imperfecto' Perfecto Perfecto Indicativo Perfecto Aorista Aorista Indicativo Secondario Benedictivo Optativo Secondario Futuro Futuro Indicativo Primario Conditional Indicativo Secondario
Además, el sánscrito tiene las conjugaciones 'secundarias' o 'derivadas':Whitney, §540.
Pasivo Intensivo Desiderativo Causativo Denominativo
Las formas non-finitas son:
Participios Infinitivo Gerundo
Partes principales Es difícil generalizar cuántas partes principales tiene un verbo en sánscrito. Por la gran mayoría de los verbos, la conjugación puede aclararse con la 5 primeras de las formas siguientes:Coulson, 298.Bucknell, T27.Whitney, p. 520.
+ Partes principales Parte √bhū- √kṛ- Presente bháv·a·ti kar·ó·ti kur·u·tás Participio pasado bhū·tá kṛ·tá Infinitivo bháv·i·tum kár·tum Perfecto babhū́·va cakā́r·a Aorista á·bhū·t á·kār·ṣ·īt
Sistema presente Clases temáticas Se puede demostrar la conjugación con el verbo √bhū- bháv-, de clase 1.Wilson, p. 622.
Presente
Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 bháv·ā·mi bháv·ā·vas bháv·ā·mas bháv·e bháv·ā·vahe bháv·ā·mahe 2 bháv·a·si bháv·a·thas bháv·a·tha bháv·a·se bháv·ethe bháv·a·dhve 3 bháv·a·ti bháv·a·tas bháv·anti bháv·a·te bháv·ete bháv·ante
Imperfecto El aumento siempre lleva al acento.Burrow, §7.6.Whitney, §742.
Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 á·bhav·a·m á·bhav·ā.va á·bhav·ā·ma á·bhav·e á·bhav·ā·vahi á·bhav·ā·mahi 2 á·bhav·a·s á·bhav·a·tam á·bhav·a·ta á·bhav·a·thās á·bhav·ēthām á·bhav·a·dhvam 3 á·bhav·a·t á·bhav·a·tām á·bhav·an á·bhav·a·ta á·bhav·ētām á·bhav·anta
Optativo
Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 bháv·e·y·am bháv·e·va bháv·e·ma bháv·e·ya bháv·e·vahi bháv·e·mahi 2 bháv·e·ḥ bháv·e·tam bháv·e·ta bháv·e·thās bháv·e·y·āthām bháv·e·dhvam 3 bháv·e·t bháv·e·tām bháv·e·y·us bháv·e·ta bháv·e·y·ātām bháv·e·ran
Imperativo
Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 bháv·āni bháv·āva bháv·āma bháv·ai bháv·āvahai bháv·āmahai 2 bháv·a bháv·a·tam bháv·a·ta bhav·a·sva bháv·ethām bháv·a·dhvam 3 bháv·a·tu bháv·a·tām bháv·a·ntu bháv·a·tām bháv·e·tām bháv·a·ntām Clases atemáticas
Presente Con √kṛ-, 'hacer'.
Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 kar·ó·mi kur·vás kur·más kur·vé kur·váhe kur·máhe 2 kar·ó·ṣi kur·u·thás kur·u·thá kur·u·ṣé kur·v·ā́the kur·u·dhvé 3 kar·ó·ti kur·u·tás kur·v·ánti/juhv·áti kur·u·té kur·v·ā́te kur·v·áte
Imperfecto
Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 á·kar·ava·m á·kur·va á·kur·ma á·kur·vi á·kur·vahi á·kur·mahi 2 á·kar·o·s á·kur·u·tam á·kur·u·ta á·kur·u·thās á·kurv·āthām á·kur·u·dhvam 3 á·kar·o·t á·kur·u·tām á·kur·v·an/á·juh·av·us á·kur·u·ta á·kur·v·ātām á·kur·v·ata
Optativo
Con el sufijo -yā́- en al activo, -ī- en el medio.
Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 kur·yā́·m kur·yā́·va kur·yā́·ma kurv·ī·yá kurv·ī·váhi kurv·ī·máhi 2 kur·yā́·s kur·yā́·tam kur·yā́·ta kurv·ī·thā́s kurv·ī·yā́thām kurv·ī·dhvám 3 kur·yā́·t kur·yā́·tām kur·yús kurv·ī·tá kurv·ī·yā́tām kurv·ī·rán
Imperativo Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 kar·áv·āni kar·áv·āva kar·áv·āma kar·áv·ai kar·áv·āvahai kar·áv·āmahai 2 kur·ú kur·u·tám kur·u·tá kur·u·ṣvá kur·v·ā́thām kur·u·dhvám 3 kar·ó·tu kur·u·tā́m kur·v·ántu/juhv·átu kur·u·tā́m kur·v·ā́tām kur·v·átām
Sistema perfecto Aquí la base se forma con reduplicación y tiene formas 'fuertes', en grado 1 o 2, y 'débiles', en grado 0. Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 cakā́r·a cakṛv·á cakṛm·á cakr·é cakṛ·váhe cakṛ·máhe 2 cakár·tha cakr·áthus cakr·á cakṛ·sé cakr·ā́the cakṛ·dhvé 3 cakā́r·a cakr·atús cakr·ús cakr·é cakr·ā́te cakri·ré
Sistema futuro
Futuro simple
La base se forma con el afijo -sya- o -iṣya- y lleva el grado 1.
Activo Medio Singular Dual Plural Singular Dual Plural 1 kar·iṣyā́·mi kar·iṣyā́·vas kar·iṣyā́·mas kar·iṣy·é kar·iṣyā́·vahe kar·iṣyā́·mahe 2 kar·iṣyá·si kar·iṣyá·thas kar·iṣyá·tha kar·iṣyá·se kar·iṣy·éthe kar·iṣyá·dhve 3 kar·iṣyá·ti kar·iṣyá·tas kar·iṣy·ánti kar·iṣyá·te kar·iṣy·éte kar·iṣy·ánte
Participios
Participios son adjetivos verbales, una forma del verbo no-finito. Se derivan de las raíces verbales, pero se comportan como adjetivos.Fortson, §5.60.
El sánscrito hereda un sistema altamente avanzado de participios desde proto-indo-europeo, preservando algunas de las características más arcaicas del progenitor.Szemerényi, §9.6
Un tal elemento participio que se encuentra en casi todos los idiomas indoeuropeos, incluso el español, es -nt-. Eso se ve in pIE *bheront-, de *bher- 'llevar, portar', sánscrito bharan(t)-, griego φέρων- (pheron-), latín feren(t)-, todo con el mismo significado.Bucknell, p. 59.Whitney, ch. 8-13.
Las formas posibles con 2 verbos representativos: (√nī-, nayati cl. 1 & √dhā-, dadhāti cl. 3):
+ Activo Medio Pasivo Presente: náy·ant- náy·a·māna- nī·yá·māna- Perfecto: ninī·vā́ṅs- niny·āná- nī·tá- Futuro: ne·ṣy·ánt- ne·ṣyá·māṇa- ne·tavyá- né·ya- Activo Medio Pasivo Presente: dadh·át- dadh·āná- dhī·yá·māna- Perfecto: dadhi·vā́ṅs- dadh·āná- hi·ta- Futuro: dhā·sy·ánt- dhā·syá·māna- dhā·tavyá- dhā·nī́ya dhé·ya-
Otras formas no-finitas
Infinitivo
El infinitivo origina como la forma acusativa de un nombre verbal arcaico. La terminación -tum, parecido al supino en latín,Fortson, §5.59.Burrow, §7.17. se afija a la raíz, la que lleva el acento y tiene su vocal gunada, i.e., en grado 1, y con -i- auxiliario cuando necesario.Whitney, §968
√kṛ- -> kár·tum √gam- -> gán·tum √bhū- -> bháv·i·tum
Notas
Glosario
Glosario tradicional y notas
Referencias
Bibliografía
Staal, Frits, Word order in Sanskrit and Universal Grammar, Foundations of Language, supplementary series 5, Springer (1967), .
Wackernagel, Debrunner, Altindische Grammatik, Göttingen. W. D. Whitney, Sanskrit Grammar: Including both the Classical Language and the Older Dialects W. D. Whitney, The Roots, Verb-Forms and Primary Derivatives of the Sanskrit Language (A Supplement to His Sanskrit Grammar) Bucknell, Roderick S, Sanskrit Manual (2000) Coulson, Michael, Sanskrit (teach yourself), McGraw Hill (2003) Böhtlingk, Otto, Pâṇini's Grammatik, Leipzig (1887) Szemerényi, Oswald J.L. - Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft - 4 Ed - Oxford University Press -
Enlaces externos — para escribir en el alfabeto internacional de Sánscrito — diccionario del sánscrito — la gramática del sánscrito
Categoría:Idioma sánscrito